IT कंपन्यांमध्ये मोठी नोकरकपात! AI स्किल्सना प्राधान्य, हजारो नोकऱ्यांवर गदा

IT क्षेत्रातील वर्कफोर्स मॅनेजमेंटमध्ये बदल

भारतातील IT क्षेत्रात वर्कफोर्स मॅनेजमेंटची (Workforce Management) पद्धत बदलत आहे. पूर्वी मोठ्या प्रमाणात कर्मचारी भरती करण्याऐवजी आता कंपन्या कार्यक्षमतेवर (efficiency) आणि भविष्यातील गरजांवर अधिक लक्ष केंद्रित करत आहेत. जागतिक मागणीत झालेली घट आणि बदलत्या तंत्रज्ञानामुळे कंपन्यांनी स्ट्रॅटेजीमध्ये बदल केला आहे. स्पेशलाइज्ड डिजिटल आणि AI स्किल्स असलेल्या कर्मचाऱ्यांची मागणी वाढत आहे. ग्लोबल कॅपॅबिलिटी सेंटर्स (GCCs) मात्र नवोपक्रम (innovation) आणि उत्पादन विकासात (product development) मोठी भूमिका बजावत आहेत.

FY26 मध्ये नोकऱ्यांमध्ये घट

आर्थिक वर्ष FY26 मध्ये, भारतातील टॉप पाच IT कंपन्या – TCS, Infosys, Wipro, HCLTech आणि Tech Mahindra – यांनी एकत्रितपणे 6,981 नोकऱ्या कमी केल्या आहेत. याउलट, FY25 मध्ये कंपन्यांनी 12,718 नवीन नोकऱ्या दिल्या होत्या. TCS ने सर्वाधिक 23,460 कर्मचाऱ्यांची कपात केली, तर Tech Mahindra ने 1,108 कर्मचाऱ्यांची संख्या कमी केली. Infosys, Wipro आणि HCLTech यांनी कमी प्रमाणात हायरिंग केली आहे, जी त्यांच्या कार्यक्षमतेवर आणि प्रॉफिट मार्जिन सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करत असल्याचे दर्शवते. IT सेक्टरमध्ये आलेली मंदी आणि Nifty IT इंडेक्समध्ये झालेली मोठी घसरण या पार्श्वभूमीवर हे बदल झाले आहेत. उदाहरणार्थ, TCS चे शेअर्स गेल्या वर्षभरात 22.84% घसरले आहेत. एप्रिल 2026 मध्ये TCS चा P/E रेशो सुमारे 17.54 होता, तर Infosys चे शेअर्स ₹1,155 च्या आसपास 16.7 च्या P/E रेशोवर ट्रेड करत होते.

AI टॅलेंट आणि स्पेशलायझेशनवर भर

IT कंपन्यांचे लक्ष आता मोठ्या संख्येने कर्मचारी भरती करण्याऐवजी स्पेशलाइज्ड टॅलेंट (specialized talent) हायर करण्यावर केंद्रित झाले आहे. AI, क्लाउड कंप्युटिंग, डेटा अ‍ॅनॅलिटिक्स आणि सायबर सिक्युरिटीमध्ये कुशल असलेल्या प्रोफेशनल्सना कंपन्या प्राधान्य देत आहेत. यामुळे अनुभवी कर्मचाऱ्यांसाठी स्पर्धा वाढली आहे आणि TCS, Wipro सारख्या कंपन्यांना टॉप एम्प्लॉईजना (top employees) मोठे सॅलरी हायक्स (salary hikes) द्यावे लागत आहेत. अ‍ॅनॅलिस्ट्सच्या अंदाजानुसार, AI मुळे येत्या काही वर्षांत पारंपरिक IT सर्विसेसमधून मिळणारा रेव्हेन्यू 2% ते 3% प्रति वर्ष कमी होऊ शकतो. त्यामुळे हा टॅलेंट शिफ्ट आवश्यक बनला आहे. FY22 च्या शिखरावर असलेल्या फ्रेशर्सच्या (freshers) हायरिंगमध्ये सुमारे 80% घट झाली आहे, जी गरजेनुसारच भरती करण्याच्या ट्रेंडला अधोरेखित करते.

GCCs मुळे उद्योगात वाढ

पारंपरिक IT सर्विसेसमध्ये नोकरकपात होत असली तरी, भारतीय IT उद्योगाने एकूण मिळकत (workforce) वाढवली आहे. Nasscom नुसार, 2026 पर्यंत 1.4 लाख नवीन कर्मचारी जोडले गेले, ज्यामुळे एकूण कर्मचारी संख्या 59 लाख झाली. या वाढीचे मुख्य कारण ग्लोबल कॅपॅबिलिटी सेंटर्स (GCCs) आहेत, जे गेल्या तीन वर्षांपासून भारतात आपला विस्तार करत आहेत. हे GCCs आता केवळ सपोर्ट फंक्शन्सपुरते मर्यादित न राहता, नवोपक्रम (innovation), उत्पादन विकास (product development) आणि डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशनमध्ये (digital transformation) महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत, विशेषतः AI मध्ये.

कंपनी व्हॅल्युएशन्स आणि अ‍ॅनॅलिस्ट्सचे मत

टॉप IT कंपन्यांच्या व्हॅल्युएशन्समध्ये (valuations) मार्केटचे वेगवेगळे दृष्टिकोन दिसून येतात. एप्रिल 2026 मध्ये, Wipro आणि Infosys चे P/E रेशो अनुक्रमे सुमारे 15.8 आणि 16.7 होते, तर TCS चा P/E सुमारे 17.54 होता. HCLTech चा P/E सुमारे 19.61 आणि Tech Mahindra चा P/E सर्वाधिक 27.72 होता, जे वाढीच्या अपेक्षा आणि मार्केट रिस्क दर्शवतात. अ‍ॅनॅलिस्ट्सचे मत विभागलेले आहे; TCS आणि Tech Mahindra साठी 'Buy' रेटिंग्स आहेत, तर Infosys आणि HCLTech साठी 'Hold' रेटिंग्स आहेत. Wipro बाबत मात्र सावधगिरीचे मत आहे, काहीजण 'Reduce' ची शिफारस करत आहेत आणि Morgan Stanley ने त्यांना 'underweight' केले आहे. Fitch Ratings ने मार्च 2026 मध्ये TCS ('A'), HCLTech ('A-') आणि Wipro ('A-') साठी स्थिर आउटलूक (stable outlooks) दिला आहे.

IT सेक्टरसमोरील आव्हाने आणि धोके

IT सेक्टर सध्या अनेक मोठ्या आव्हानांना तोंड देत आहे. अमेरिका आणि युरोपमधील क्लायंटकडून येणारी अनिश्चित मागणी आणि निर्णय घेण्यास होणारा विलंब यामुळे रेव्हेन्यू वाढीवर परिणाम होत आहे. AI मुळे पारंपरिक IT सर्विसेसचा रेव्हेन्यू 2% ते 3% प्रति वर्ष कमी होण्याचा अंदाज आहे, जो दीर्घकालीन धोका आहे. याव्यतिरिक्त, 22 एप्रिल 2026 रोजी HCLTech च्या शेअर्समध्ये 9.7% ची घसरण झाली, कारण कंपनीने 3.3% रेव्हेन्यूत घट आणि FY27 साठी सावध मार्गदर्शन (cautious guidance) दिले होते. अमेरिकेतील H-1B व्हिसा प्रोग्रामसाठी प्रस्तावित $100,000 सारख्या नवीन फीमुळे मोठ्या कंपन्यांना कोट्यवधींचा फटका बसू शकतो, ज्यामुळे ऑफशोअर कामाकडे कल वाढू शकतो आणि प्रॉफिट मार्जिनवर परिणाम होऊ शकतो. Infosys कडून सॅलरी हायक्समध्ये होणारा विलंब आणि हायरिंगमधील सावधगिरी यामुळे स्पर्धात्मक मार्केटमध्ये जलद गतीने पुढे जाण्याच्या क्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

दीर्घकालीन शक्यता आणि AI चा प्रभाव

नोकरकपात आणि AI च्या परिणामांनंतरही, भारतातील IT क्षेत्राचे दीर्घकालीन भविष्य डिजिटल ट्रान्सफॉर्मेशन (digital transformation) आणि AI वरच अवलंबून असेल. Gartner च्या अंदाजानुसार, 2026 मध्ये भारतातील IT खर्च $176 billion पेक्षा जास्त होईल, ज्यामध्ये IT सर्विसेस 11.1% दराने वाढण्याची अपेक्षा आहे. AI चा अवलंब जसजसा वाढेल, तसतसे लाखो नवीन प्रकारच्या नोकऱ्या निर्माण होण्याची शक्यता आहे. AI चा सर्वात मोठा बदल FY26 ते FY28 दरम्यान अपेक्षित आहे, तर FY28 किंवा FY29 च्या आसपास सुधारणा सुरू होण्याची शक्यता आहे. जे कंपन्या AI-फर्स्ट मॉडेल्सशी जुळवून घेऊ शकतात, स्पेशलाइज्ड स्किल्स सुधारू शकतात आणि GCCs च्या वाढीचा फायदा घेऊ शकतात, त्या भविष्यात अधिक यशस्वी होतील.