Whalesbook
केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी सूचित केल्याप्रमाणे, भारताच्या वेगाने वाढणाऱ्या टेक क्षेत्रात परदेशी गुंतवणुकीसाठी प्रचंड संधी आहे. Google सारख्या जागतिक कंपन्यांचे हे महत्त्वाचे पाऊल, जगातील सर्वात डायनॅमिक डिजिटल मार्केट्सपैकी एक असलेल्या भारतात त्यांची उपस्थिती आणखी मजबूत करत आहे.
या महत्त्वाकांक्षी योजनेचा केंद्रबिंदू म्हणजे Google चा Andhra Pradesh मधील व्हिझॅग येथे उभारण्यात येणारा 'गिगावॉट-स्केल AI इकोसिस्टम' (gigawatt-scale AI ecosystem) प्रोजेक्ट. 'इंडिया AI हब' (India AI Hub) म्हणून ओळखला जाणारा हा प्रकल्प AdaniConneX आणि Nxtra by Airtel यांच्या सहकार्याने साकार होत आहे. यात तब्बल 600 एकर जागेवर तीन डेटा सेंटर कॅम्पस विकसित केले जातील, ज्यात 1 GW क्षमतेचे अत्याधुनिक हायपरस्केल AI डेटा सेंटर असेल. या प्रकल्पाला व्हिझॅग शहराला 'AI पट्टणम' (AI City) बनवण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल मानले जात आहे, ज्यामुळे प्रगत डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चरला चालना मिळेल आणि अधिक जागतिक गुंतवणूक आकर्षित होईल.
Google च्या या विस्ताराचे संकेत, AI कॉम्प्युटिंग पॉवर आणि डेटा इन्फ्रास्ट्रक्चर मिळवण्यासाठी जागतिक हायपरस्केलर्समध्ये (hyperscalers) सुरू असलेल्या तीव्र स्पर्धेशी जुळतात. भारतामध्ये क्लाउड कॉम्प्युटिंग, AI ऍप्लिकेशन्स आणि डिजिटल सेवांची मागणी झपाट्याने वाढत असल्याने, हे क्षेत्र टेक विकासासाठी एक प्रमुख रणभूमी बनले आहे. Amazon Web Services (AWS) $12.7 अब्ज ची गुंतवणूक २०२३० पर्यंत करण्याची योजना आखत आहे, तर Microsoft Azure AI आणि क्लाउड क्षमता वाढवण्यासाठी $3 अब्ज गुंतवत आहे. या सर्व हायपरस्केल गुंतवणुकीचा आकडा 30 अब्ज डॉलर पेक्षा जास्त असून, यातून भारतीय डेटा सेंटर मार्केट २०२५ मध्ये $10.48 अब्ज वरून २०२३ पर्यंत $45 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. या वाढीचा वार्षिक दर 14.60% ते 15.8% दरम्यान असेल.
यासोबतच, भारत सरकार हाय-व्हॅल्यू इलेक्ट्रॉनिक्स उत्पादनाला जोरदार प्रोत्साहन देत आहे. मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी Google सारख्या कंपन्यांना सर्व्हर, GPU आणि सेमीकंडक्टर पार्ट्सचे उत्पादन भारतातच (localize) करण्यास सांगितले आहे. $10 अब्ज च्या बजेटसह 'इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन' (India Semiconductor Mission) भारताला चिप उत्पादनात जागतिक स्तरावर एक प्रमुख खेळाडू बनवण्याचे उद्दिष्ट ठेवत आहे.
मात्र, AI आणि मॅन्युफॅक्चरिंगच्या या महत्त्वाकांक्षी योजनांसमोर काही गंभीर आव्हाने देखील आहेत. सेमीकंडक्टर उद्योगात पुरवठा साखळीतील अडथळे, कच्च्या मालाची उपलब्धता आणि आयातीवरील अवलंबित्व यांसारख्या समस्या अजूनही कायम आहेत. तसेच, मोठ्या डेटा सेंटर्स आणि AI कॉम्प्युटिंगसाठी आवश्यक असलेल्या ऊर्जेचा पुरवठा ही एक मोठी चिंता आहे, जी AI विकासाला आणि विस्ताराला धीमा करू शकते.
या आव्हानांनंतरही, AI चा वाढता अवलंब, सरकारी पाठिंबा आणि परदेशी गुंतवणूक यामुळे भारत जागतिक टेक लँडस्केपमध्ये मोठी भूमिका बजावण्यासाठी सज्ज आहे. डेटा सेंटरपासून चिप घटकांपर्यंत एक मजबूत स्थानिक इकोसिस्टम विकसित करण्यावर लक्ष केंद्रित केल्याने आर्थिक वाढ आणि तांत्रिक आत्मनिर्भरता साधण्यास मदत होईल. जागतिक स्तरावर कॉम्प्युटिंग पॉवर आणि वैविध्यपूर्ण पुरवठा साखळींची वाढती मागणी पाहता, भारताची धोरणात्मक स्थिती आणि विकासाचे प्रयत्न त्याला 'इंटेलिजंट एज' (Intelligent Age) मध्ये एक प्रमुख खेळाडू बनवतील, असे दिसते.