ग्लोबलफाउंड्रीजची कोलकाता डिझाइन हबमध्ये मोठी झेप; 'सेमीकंडक्टर मिशन'ला बळ!

कोलकाता: सेमीकंडक्टर उद्योगाला नवी गती

ग्लोबलफाउंड्रीजच्या (GlobalFoundries) कोलकाता येथील डिझाइन आणि टेस्टिंग सेंटरच्या धोरणात्मक विस्तारामुळे, भारताच्या स्वतःच्या सेमीकंडक्टर इकोसिस्टमच्या (Semiconductor Ecosystem) निर्मितीला आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल मिळाले आहे. हे केंद्र सॉफ्टवेअर टेक्नॉलॉजी पार्क्स ऑफ इंडिया (STPI) च्या इनक्युबेशन हबमध्ये आधीपासूनच अंदाजे 12,000 चौरस फूट जागेत कार्यरत आहे आणि आता त्याच इमारतीत त्याचा आणखी विस्तार होणार आहे. या विस्तारामुळे भारताच्या वाढत्या तांत्रिक मनुष्यबळाचा फायदा घेण्याची ग्लोबलफाउंड्रीजची कटिबद्धता आणि या प्रदेशात आपली कार्यकक्षा वाढवण्याची त्यांची इच्छा स्पष्ट होते. सप्टेंबर 2024 च्या भारत-अमेरिका संयुक्त निवेदनात नमूद केलेल्या द्विपक्षीय संशोधन आणि विकास (R&D) उद्दिष्टांशी हे जुळणारे आहे.

कोलकाताचे महत्त्व

या विस्ताराचा मुख्य आधार ग्लोबलफाउंड्रीजचे गॅलियम नायट्राइड (Gallium Nitride - GaN) आणि रेडिओ फ्रिक्वेन्सी (Radio Frequency - RF) डिझाइनसारख्या अत्याधुनिक सेमीकंडक्टर तंत्रज्ञानावर लक्ष केंद्रित करणे आहे, तसेच नॉन-व्होलाटाईल मेमरी (Non-Volatile Memory) चाही यात समावेश आहे. पारंपारिक सिलिकॉनच्या तुलनेत GaN सेमीकंडक्टर उत्कृष्ट कार्यक्षमता आणि लहान आकारमान यासाठी ओळखले जातात, ज्यामुळे ते इलेक्ट्रिक वाहने, कनेक्टेड सिस्टीम, AI आणि डेटा सेंटर्स अशा पुढच्या पिढीतील इलेक्ट्रॉनिक्ससाठी महत्त्वपूर्ण ठरतात. जगातील तिसऱ्या क्रमांकाची स्वतंत्र सेमीकंडक्टर फाउंड्री (Foundry) असलेल्या ग्लोबलफाउंड्रीजची ही गुंतवणूक, भारताला केवळ डिझाइन आणि असेंब्लीऐवजी उच्च-मूल्याच्या उत्पादन क्षेत्रात प्रगती करण्याच्या उद्देशाला थेट समर्थन देते.

ग्लोबलफाउंड्रीजची खास जागा

जागतिक पातळीवर TSMC मार्केट शेअरच्या 70% पेक्षा जास्त हिस्सा नियंत्रित करते आणि त्यानंतर सॅमसंग (Samsung) येते. मात्र, ग्लोबलफाउंड्रीजची बाजारपेठेत एक विशेष जागा आहे, त्यांचा मार्केट शेअर अंदाजे 4-6% आहे. कंपनी अत्याधुनिक (leading edge) 3nm/5nm तंत्रज्ञानामध्ये TSMC आणि Samsung शी थेट स्पर्धा करण्याऐवजी, जुन्या प्रोसेस नोड्स (mature process nodes) आणि विशेष तंत्रज्ञानावर (specialty technologies) लक्ष केंद्रित करते. कोलकाता येथील डिझाइन आणि टेस्टिंग सेंटर या धोरणाला पाठबळ देते, ज्यामुळे ऑटोमोटिव्ह (Automotive), IoT आणि कम्युनिकेशन इन्फ्रास्ट्रक्चर (Communications Infrastructure) यांसारख्या बाजारांसाठी चिप्स विकसित करता येतात. यासाठी पूर्ण-प्रमाणातील फॅब्रिकेशन प्लांट्ससाठी लागणाऱ्या प्रचंड भांडवली खर्चाची (Capital Expenditure) गरज भासत नाही. कंपनी अमेरिकेतही उत्पादन आणि R&D सुधारण्यासाठी मोठी गुंतवणूक करत आहे, विशेषतः AI-आधारित मागणी आणि पुरवठा साखळीची लवचिकता (Supply Chain Resilience) वाढवण्यासाठी.

भारताची सेमीकंडक्टर महत्त्वाकांक्षा: आव्हाने आणि आशा

ग्लोबलफाउंड्रीजचा हा विस्तार, भारत सेमीकंडक्टर मिशन (India Semiconductor Mission - ISM) द्वारे देशांतर्गत सेमीकंडक्टर आणि डिस्प्ले उत्पादन इकोसिस्टमला प्रोत्साहन देण्यासाठी ₹76,000 कोटी वाटप करण्याच्या पार्श्वभूमीवर होत आहे. उत्पादन-आधारित प्रोत्साहन (Production Linked Incentive - PLI) आणि डिझाइन-आधारित प्रोत्साहन (Design Linked Incentive - DLI) सारख्या सरकारी योजना फॅब्रिकेशन, असेंब्ली, टेस्टिंग आणि डिझाइनमधील पात्र प्रकल्पांना आर्थिक सहाय्य देतात. मात्र, भारताच्या सेमीकंडक्टर महत्त्वाकांक्षांना मोठी आव्हाने आहेत. देश आपल्या 80-90% पेक्षा जास्त सेमीकंडक्टर गरजांसाठी आयातीवर (Imports) अवलंबून आहे. महत्त्वपूर्ण आव्हानांमध्ये अपुरे पायाभूत सुविधा (Infrastructure), मोठ्या प्रमाणात इंजिनिअरिंग पदवीधर असूनही विशेष उत्पादन क्षमतेच्या मनुष्यबळाची कमतरता आणि सिलिकॉन वेफर्स (Silicon Wafers) व विशेष रसायने (Specialty Chemicals) यांसारख्या आवश्यक कच्च्या मालासाठी पुरवठा साखळीवरील अवलंबित्व यांचा समावेश आहे.

विरोधाभास: धोके आणि वास्तव

सकारात्मक संकेतांच्या पलीकडे, भारताच्या सेमीकंडक्टर क्षेत्राचा मार्ग, आणि त्यात ग्लोबलफाउंड्रीजची भूमिका, आव्हानांनी भरलेली आहे. आयातीवरील भारताचे मोठे अवलंबित्व आणि सध्या डिझाइन, असेंब्ली, टेस्टिंग आणि पॅकेजिंग यापुरती मर्यादित स्थिती, डिझाइनमधील ताकद आणि उत्पादन क्षमतेतील अंतर दर्शवते. फॅब्रिकेशन सुविधा उभारण्यासाठी प्रचंड भांडवल, मजबूत पायाभूत सुविधा (विश्वसनीय वीज आणि अति-शुद्ध पाणी यांचा समावेश) आणि जटिल नियामक वातावरणाचा सामना करणे आवश्यक आहे. ग्लोबलफाउंड्रीज विशेष फाउंड्री सेवांमध्ये एक महत्त्वपूर्ण खेळाडू असले तरी, TSMC सारख्या आघाडीच्या कंपन्यांच्या तुलनेत त्यांची बाजारपेठ लहान आहे. शिवाय, भारताच्या सेमीकंडक्टर मिशनचे यश, सरकारच्या धोरणात्मक स्थिरतेवर, प्रोत्साहनांची प्रभावी अंमलबजावणी आणि पायाभूत सुविधांमधील तफावत व मनुष्यबळाची कमतरता यावर मात करण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून असेल.

भविष्यातील दिशा

कोलकाता केंद्राचा विकास हा भारताच्या आत्मनिर्भर सेमीकंडक्टर उद्योगाच्या दृष्टिकोन साकारण्याच्या दिशेने एक पाऊल आहे. यामुळे इंटर्नशिप कार्यक्रमांद्वारे स्थानिक प्रतिभेचा विकास होऊ शकतो आणि पूर्व भारतातील तंत्रज्ञान क्षेत्रात आणखी गुंतवणूक आकर्षित होऊ शकते. तथापि, याचा दीर्घकालीन परिणाम ग्लोबलफाउंड्रीजची डिझाइन आणि टेस्टिंग क्षमतांना भारतात व्यापक उत्पादन भागीदारीमध्ये रूपांतरित करण्याच्या क्षमतेवर आणि भारताच्या स्वदेशी सेमीकंडक्टर उत्पादन पायाभूत सुविधांमधील मोठी तफावत दूर करण्याच्या यशावर अवलंबून असेल.