AI क्रांतीसाठी अब्जावधी डॉलर्सची घोषणा; पण बाजारात बिकवाली!
भारताला जागतिक AI हब बनवण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल उचलले जात असताना, AI Impact Summit मध्ये 'सार्वभौम AI' (Sovereign AI) क्षमता विकसित करण्यासाठी मोठ्या घोषणा करण्यात आल्या. अनेक दिग्गज कंपन्यांनी भविष्यातील AI तंत्रज्ञानासाठी आवश्यक असलेल्या पायाभूत सुविधांमध्ये (Infrastructure) मोठी गुंतवणूक करण्याची तयारी दर्शवली. मात्र, या महत्त्वाकांक्षी योजनांच्या घोषणांनंतर लगेचच शेअर बाजारात झालेल्या मोठ्या घसरणीमुळे गुंतवणूकदारांच्या भावनांना मोठा धक्का बसला आहे.
कंपन्यांच्या मोठ्या घोषणा आणि शेअर बाजारातील प्रतिक्रिया
AI Impact Summit मध्ये, भारतीय कंपन्यांनी AI इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये मोठी गुंतवणूक करण्याची घोषणा केली. टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस (TCS) ने OpenAI सोबत भागीदारी करून भारताचे पहिले मोठे AI डेटा सेंटर उभारण्याची घोषणा केली, जे 100 मेगावाट क्षमतेपासून सुरू होऊन 1 गिगावॅट पर्यंत वाढेल. OpenAI हे यातील प्रमुख ग्राहक असेल. दुसरीकडे, लार्सन अँड टुब्रो (L&T) ने Nvidia Corporation सोबत मिळून 'गिगॅवॅट-स्केल' (Gigawatt-scale) AI फॅक्टरीज बांधणार असल्याचे सांगितले, ज्यासाठी L&T ची पायाभूत सुविधांची क्षमता आणि Nvidia चे AI तंत्रज्ञान वापरले जाईल. रिलायन्स इंडस्ट्रीजचे चेअरमन मुकेश अंबानी यांनी Jio च्या टेलिकॉम विभागासाठी AI-रेडी डेटा सेंटर्ससह, भारताच्या AI आणि डेटा इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये पुढील 7 वर्षांत ₹10 लाख कोटींची गुंतवणूक करण्याची घोषणा केली.
या घोषणांनंतरही शेअर बाजारात संमिश्र प्रतिक्रिया उमटली. TCS चे शेअर्स सुरुवातीला 2% नी वाढून ₹2,748.70 पर्यंत पोहोचले, पण दिवसाअखेरीस बाजारात झालेल्या मोठ्या घसरणीमुळे ते 0.6% नी घसरून ₹2,677.90 वर बंद झाले. 18 फेब्रुवारी रोजी L&T च्या शेअर्सनी ₹4,335 या 52-आठवड्यांच्या नवीन उच्चांकाला स्पर्श केला, पण नंतर 19 फेब्रुवारी रोजी ते 1.1% नी घसरून ₹4,280.50 वर आले. रिलायन्स इंडस्ट्रीजचा शेअर 18 फेब्रुवारी रोजी 2.21% नी घसरून ₹1,409.50 वर बंद झाला.
बाजारात एवढी घसरण का झाली?
19 फेब्रुवारी रोजी भारतीय शेअर बाजारात मोठी पडझड पाहायला मिळाली. Nifty 50 इंडेक्स 1.41% नी घसरून 25,454.35 वर आला, तर BSE Sensex 1.48% नी घसरून 82,498.14 वर स्थिरावला. या घसरणीमुळे गुंतवणूकदारांच्या सुमारे ₹7.55 लाख कोटींच्या संपत्तीचे नुकसान झाले. India VIX (व्होलॅटिलिटी इंडेक्स) मध्ये 10% ची वाढ दिसून आली.
या पडझडीची अनेक कारणे आहेत, ज्यात वाढलेले क्रूड ऑईलचे दर, अमेरिका-इराणमधील तणाव आणि अमेरिकेच्या फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर निर्णयांबद्दलची अनिश्चितता यांचा समावेश आहे. विशेषतः, भारतीय IT सेक्टरवर मोठा दबाव दिसून आला. फेब्रुवारीच्या पहिल्या पंधरवड्यात परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी (FPIs) IT शेअर्समध्ये ₹10,956 कोटींची विक्री केली, ज्यामुळे Nifty IT इंडेक्समध्ये घसरण झाली. या एकूण बाजारातील दबावामुळे AI Summit मधील सकारात्मक बातम्यांचा प्रभाव कमी झाला.
धोरणात्मक भागीदारी आणि भविष्यातील तंत्रज्ञान
AI Summit मध्ये फक्त पायाभूत सुविधांवरीलच नाही, तर इतर क्षेत्रांतील AI च्या वापरावरही भर देण्यात आला. उदाहरणार्थ, Pine Labs ने आपल्या फिनटेक प्लॅटफॉर्ममध्ये OpenAI चे API समाकलित केले आहे. दिल्लीवरी (Delhivery) कंपनीने Nvidia सोबत भागीदारी करून भारताच्या विशिष्ट पत्त्या प्रणालीसाठी AI-आधारित मॅपिंग सोल्युशन्स विकसित करण्याचा मानस व्यक्त केला आहे, ज्यासाठी ते लॉजिस्टिक्स डेटाचा वापर करतील. Nvidia जगभरातील AI हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर क्षेत्रात एक प्रमुख पुरवठादार म्हणून उदयास येत आहे, तिचे मार्केट व्हॅल्यूएशन $134 बिलियन आहे.
अंमलबजावणीतील आव्हाने आणि जोखीम (The Bear Case)
रिलायन्स सारख्या कंपन्यांनी केलेल्या ₹10 लाख कोटींच्या गुंतवणुकीच्या घोषणा मोठ्या असल्या तरी, त्यांच्या अंमलबजावणीत अनेक आव्हाने आहेत. L&T चा P/E रेशो 31-36 आहे, जो त्याच्या इंडस्ट्रीच्या सरासरी 24 पेक्षा खूप जास्त आहे, याचा अर्थ गुंतवणूकदार भविष्यातील वाढीची अपेक्षा करत आहेत. IT क्षेत्रातील सध्याची बिकवाली आणि FPIs ची विक्री यामुळे बाजारातील तात्काळ भावनांवर परिणाम होत आहे. Nvidia सारखी कंपनी AI हार्डवेअरमध्ये आघाडीवर असली तरी, AMD आणि Intel सारख्या स्पर्धकांमुळे बाजारात तीव्र स्पर्धा आहे.
भविष्यातील वाटचाल
बाजारातील तात्काळ अस्थिरता असूनही, भारताला जागतिक AI हब बनवण्याची दीर्घकालीन योजना मजबूत आहे. मोठ्या भारतीय कंपन्या आणि जागतिक तंत्रज्ञान कंपन्यांमधील सहयोग AI-आधारित औद्योगिक आणि तांत्रिक प्रगतीचे संकेत देतात. रिलायन्स इंडस्ट्रीजसाठी विश्लेषकांचे मत 'Hold' असे आहे, परंतु मार्जिनमधील दबावाची चिंता व्यक्त केली जात आहे. फिनटेक, लॉजिस्टिक्स आणि उत्पादन क्षेत्रांमध्ये AI चा वाढता वापर कार्यक्षमतेत वाढ आणि नवीन व्यवसाय मॉडेल्ससाठी मार्ग मोकळा करेल. या सर्व योजनांचे यश अंमलबजावणीतील आव्हाने, स्पर्धा आणि आर्थिक चक्रांवर अवलंबून असेल.