अमेरिकेत महागाईचा भडका, पण कोअर इन्फ्लेशन शांत! फेडरल रिझर्व्हसमोरील नवे आव्हान

महागाईचे दोन चेहरे: एनर्जी वाढली, कोअर शांत

अमेरिकेच्या ग्राहक किंमत निर्देशांकाचा (Consumer Price Index - CPI) मार्च महिन्याचा अहवाल महागाईचे दोन भिन्न चित्र दाखवणारा ठरला. Headline inflation मध्ये मागील महिन्याच्या तुलनेत 0.9% वाढ झाली, तर वार्षिक आधारावर हा आकडा 3.3% पर्यंत पोहोचला. यामागे मुख्यत्वे एनर्जी प्राइसमध्ये (Energy Prices) झालेली मोठी वाढ हे कारण होते. मध्य पूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे जागतिक तेल बाजारात (Global Oil Markets) झालेल्या घडामोडींचा हा थेट परिणाम होता. मात्र, याउलट अन्न आणि एनर्जी वगळता इतर वस्तू आणि सेवांच्या किमती दर्शवणारे कोअर इन्फ्लेशन (Core Inflation) अपेक्षेपेक्षा कमी, म्हणजे मासिक 0.2% आणि वार्षिक 2.6% ने वाढले.

बाजाराची प्रतिक्रिया आणि जागतिक पडसाद

या आकडेवारीनंतर बिटकॉइन (Bitcoin) $72,400 च्या पातळीवर पोहोचले, तर Nasdaq 100 चे फ्युचर्स (Futures) सुमारे 0.3% वाढले. 10-वर्षीय अमेरिकन ट्रेझरी यील्ड्स (U.S. Treasury Yields) 4.29% च्या पातळीवर स्थिर राहिले. युरोझोनमध्येही (Eurozone) मार्चमध्ये वार्षिक इन्फ्लेशन 2.5% पर्यंत वाढले, ज्याचे मुख्य कारण एनर्जी प्राइसमधील 4.9% वाढ होती. युनायटेड किंगडम (UK) मध्ये महागाई 3.0% वर कायम होती, परंतु एनर्जी किमती वाढल्यास यात वाढ होण्याची शक्यता आहे.

मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणि तेलाच्या किमती

फेब्रुवारी अखेरीस मध्य पूर्वेतील संघर्ष तीव्र झाल्यापासून जागतिक तेल बाजारात (Global Oil Market) मोठी उलथापालथ झाली आहे. यामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाला असून, मार्चच्या मध्यापर्यंत ब्रेंट क्रूड (Brent Crude) प्रति बॅरल $120 च्या वर गेले, जे संघर्ष सुरू होण्यापूर्वी $70 च्या आसपास होते. इंटरनॅशनल एनर्जी एजन्सी (International Energy Agency - IEA) नुसार, ही जागतिक तेल बाजारातील इतिहासातील सर्वात मोठी पुरवठा बाधा (Supply Disruption) आहे, ज्यामुळे स्टॅगफ्लेशन (Stagflation) आणि मंदीचा (Recession) धोका वाढला आहे.

फेडरल रिझर्व्हसमोर धोरणात्मक पेच

जेव्हा कोअर इन्फ्लेशन (Core Inflation) अपेक्षेपेक्षा कमी होते आणि headline inflation बाह्य घटकांमुळे (जसे की एनर्जी) वाढते, तेव्हा बाजारात दिलासा मिळतो. परंतु, सद्यस्थितीने फेडरल रिझर्व्हला (Federal Reserve) एक जटिल धोरणात्मक आव्हान दिले आहे. एकीकडे एनर्जीच्या किमती वाढल्याने महागाई नियंत्रणासाठी व्याजदर वाढवण्याची गरज वाटू शकते, तर दुसरीकडे कोअर इन्फ्लेशन कमी होत असल्याने मूळ महागाईचे दबाव कमी होत असल्याचे संकेत मिळतात. यामुळे मार्केटमधील अपेक्षा बदलल्या आहेत. फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) मागील बैठकीच्या मिनिटांनुसार (Minutes), काही अधिकाऱ्यांनी व्याजदर वाढवण्याबाबत अधिक विचार करण्यास तयारी दर्शवली होती, जी पूर्वीच्या व्याजदर कपातीच्या (Rate Cut) अपेक्षांपेक्षा वेगळी आहे. सध्या फ्युचर्स मार्केट (Futures Market) 2026 पर्यंत व्याजदर कपात (Rate Cut) होण्याची शक्यता कमी किंवा नसल्याचे दर्शवत आहे, तर काही प्रमाणात व्याजदर वाढीची (Rate Hike) शक्यता वर्तवली जात आहे.

स्टॅगफ्लेशनचा धोका आणि व्याजदरांवर परिणाम

कोअर इन्फ्लेशनच्या आकडेवारीमुळे काहीसा दिलासा मिळाला असला, तरी महागाई अहवालात मोठे धोके कायम आहेत. मध्य पूर्वेतील अस्थिरतेमुळे वाढलेल्या एनर्जी किमतींमुळे headline CPI मध्ये झालेली वाढ अस्थिरता वाढवते. मध्य पूर्वेतील संघर्ष दीर्घकाळ चालल्यास एनर्जीच्या किमती सातत्याने वाढत राहू शकतात, ज्यामुळे फेडरल रिझर्व्हला कोअर इन्फ्लेशनपेक्षा अधिक कठोर धोरणे (Aggressive Tightening) अवलंबण्यास भाग पाडले जाऊ शकते. यामुळे स्टॅगफ्लेशनचा (Stagflation) धोका वाढतो, जिथे महागाई जास्त आणि आर्थिक वाढ कमी होते.

पुढील वाटचाल आणि बाजाराचे लक्ष

पुढील काळात, मार्केट आर्थिक आकडेवारीवर बारकाईने लक्ष ठेवेल, विशेषतः महागाईचे ट्रेंड्स आणि त्याचा फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) धोरणांवर होणारा परिणाम. फेडरल रिझर्व्हच्या (Federal Reserve) व्याजदर निर्णयांवरून गुंतवणूकदारांची भावना प्रभावित होत राहील. एप्रिल महिन्यातील फेडरल ओपन मार्केट कमिटीच्या (FOMC) बैठकीकडे लक्ष असेल, परंतु जूनच्या बैठकीत व्याजदरांबाबतच्या मार्गदर्शनाबाबत (Guidance) मोठे निर्णय अपेक्षित आहेत. मार्चच्या CPI आकडेवारीवर बाजाराची तात्काळ प्रतिक्रिया मर्यादित असली, तरी भू-राजकीय घटनांमुळे (Geopolitical Events) होणाऱ्या महागाईचा दबाव आणि फेडरल रिझर्व्हचे (Federal Reserve) धोरणात्मक उद्दिष्ट्ये पाहता, 2026 च्या उर्वरित कालावधीत आर्थिक चित्र गुंतागुंतीचे आणि अस्थिर राहण्याची शक्यता आहे.