Whalesbook
स्पेस लॉन्चचा खर्च कमी होणे: मुख्य कारण
भारतातील स्पेस स्टार्टअप्सची ऑर्बिटल डेटा सेंटर्स उभारण्याची महत्त्वाकांक्षी योजना, ही अंतराळात वस्तू पाठवण्याच्या खर्चात झालेल्या लक्षणीय घसरणीमुळे शक्य झाली आहे. SpaceX सारख्या कंपन्यांच्या रियुजेबल रॉकेट तंत्रज्ञानामुळे (reusable rocket technology) प्रति किलोग्राम लॉन्च खर्च $100 पेक्षा कमी होण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे कमी पृथ्वी कक्षेत (Low Earth Orbit - LEO) शक्तिशाली कंप्युटिंग उपकरणं बसवणं अधिक सोपं आणि किफायतशीर होत आहे. Agnikul Cosmos आणि Pixxel सारख्या कंपन्यांसाठी हा बदल गेम चेंजर ठरत आहे.
भारतीय कंपन्यांची आघाडी
Pixxel कंपनी Q4 2026 पर्यंत 'Pathfinder' सॅटेलाइट लॉन्च करणार आहे, ज्यात AI कामांसाठी आणि हायपरस्पेक्ट्रल डेटा विश्लेषणासाठी खास जीपीयू (GPUs) असतील. Agnikul Cosmos रॉकेटचे अप्पर स्टेजच ऑर्बिटल होस्टिंगसाठी वापरत आहे, ज्याचा फायदा NeevCloud सारख्या कंपन्यांना होणार आहे. TakeMe2Space पाच मिलियन डॉलर्सच्या ( $5 million) सीड फंडिंगसह सहा सॅटेलाइट्स तयार करत आहे. NeevCloud विशेषतः AI क्लाउडवर लक्ष केंद्रित करत आहे. Agnikul Cosmos चे व्हॅल्युएशन सुमारे $500 million आहे, तर Pixxel ने $95 million पेक्षा जास्त निधी उभारला आहे.
तांत्रिक आव्हानं
मात्र, या महत्त्वाकांक्षी योजनांना अनेक तांत्रिक आव्हानांना सामोरे जावे लागत आहे. अवकाशातील अति तापमान आणि रेडिएशनमुळे (radiation) जीपीयू (GPUs) सारख्या उपकरणांचे संरक्षण करणं गरजेचं आहे. यासाठी विशेष आणि मजबूत हार्डवेअरची गरज आहे, जे सध्याच्या जीपीयूच्या परफॉर्मन्सवर परिणाम करू शकतं. तसेच, पृथ्वीवर मोठ्या प्रमाणात डेटा परत पाठवणं हेही एक मोठं आव्हान आहे.
आर्थिक अनिश्चितता आणि जोखीम
या क्षेत्रातील वाढीचा अंदाज ( 24.1% CAGR) असला तरी, आर्थिक अनिश्चितताही मोठी आहे. ऑर्बिटल डेटा सेंटर उभारण्याचा खर्च खूप जास्त आहे. TakeMe2Space ला $55 million फंडिंगची अपेक्षा आहे. Agnikul Cosmos ने FY24 मध्ये सुमारे ₹43 crore चा तोटा नोंदवला आहे. पृथ्वीवरील डेटा सेंटर्सशी स्पर्धा करणं आणि त्यापेक्षा किफायतशीर असणं, हे एक मोठं आव्हान आहे. रेडिएशनमुळे उपकरणांचे नुकसान आणि मर्यादित लाइफस्पॅन यामुळे खर्च वाढू शकतो.
भविष्यातील वाटचाल
भारतातील ऑर्बिटल डेटा सेंटर्सचे भविष्य लॉन्च खर्चातील घट, AI हार्डवेअरमधील प्रगती आणि रेडिएशन रोधक तंत्रज्ञानावर अवलंबून असेल. सध्याचं लक्ष विशिष्ट प्रक्रिया कामांवर (inference and data processing) असलं तरी, भविष्यात हे स्पेस-आधारित कंप्युटिंगचं एक नवीन क्षेत्र ठरू शकतं. या स्टार्टअप्सना अभियांत्रिकीतील आव्हानं, निधीची उपलब्धता आणि पृथ्वीवरील पर्यायांशी स्पर्धा करणं, यावर यश मिळवावं लागेल.