Whalesbook
Amazon ची AI मोहीम
Amazon बनावट उत्पादनांविरुद्धची आपली मोहीम अधिक तीव्र करत आहे. यासाठी कंपनी AI आणि प्रगत तंत्रज्ञानाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करत आहे. Amazon चे स्वयंचलित (automated) सिस्टीम दररोज कोट्यवधी (billions) लिस्टिंग्ज स्कॅन करतात, ज्यामुळे बनावट रिव्ह्यूज (fake reviews) आणि बनावट लिस्टिंग्ज ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच ओळखल्या जातात आणि काढल्या जातात. या तंत्रज्ञानामध्ये AI सोबत मानवी देखरेख आणि तपासाचीही मदत घेतली जाते. Amazon च्या CCU चे संचालक Kebharu Smith यांच्या मते, त्यांची AI सिस्टीम जगभरात 99% पेक्षा जास्त उल्लंघन करणाऱ्या लिस्टिंग्जना (infringing listings) आपोआप ब्लॉक करते.
जागतिक स्तरावर अंमलबजावणीचे डावपेच
Amazon च्या CCU ने जागतिक स्तरावर यशस्वी ठरलेल्या अंमलबजावणीच्या रणनीतीचा अवलंब केला आहे. २०२० पासून जगभरात 200 पेक्षा जास्त दिवाणी दावे (civil lawsuits) दाखल केले गेले आहेत, ज्यातून $180 दशलक्ष पेक्षा जास्त दंड वसूल झाला आहे आणि अनेक प्रकरणे कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या संस्थांकडे सोपवण्यात आली आहेत. भारतात, Indian Cybercrime Coordination Centre (I4C) सोबतच्या भागीदारीमुळे गेल्या वर्षी ₹17.7 कोटी रुपयांचे फसवणुकीचे व्यवहार थांबविण्यात यश आले आहे. Kebharu Smith, जे CCU चे नेतृत्व करतात, त्यांना US Department of Justice मध्ये बौद्धिक संपदा (IP) आणि सायबर गुन्हेगारी (cybercrime) खटले चालवण्याचा मोठा अनुभव आहे. I4C ही २०२० मध्ये स्थापन झालेली एक महत्त्वाची संस्था आहे, जी भारतातील सायबर गुन्हेगारीला एकवटून प्रतिसाद देण्यासाठी काम करते.
भारतातील ई-कॉमर्स बाजारपेठ
भारतातील ई-कॉमर्स बाजारपेठ $170-180 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. मात्र, देशातील बनावट वस्तूंचा बाजार दरवर्षी सुमारे $58.7 अब्ज इतका मोठा आहे, ज्यामुळे सरकारला $16.2 अब्ज महसुलाचे नुकसान होते. इतर ई-कॉमर्स कंपन्याही या समस्येवर काम करत आहेत; Meesho ने सहा महिन्यांत 42 लाख बनावट उत्पादने काढल्याची नोंद केली आहे, तर Flipkart ला बनावट विक्री रोखण्यातही काही कायदेशीर तपासणीला सामोरे जावे लागले आहे. एका अहवालानुसार, शहरी भारतीय ग्राहकांपैकी 35% ग्राहकांनी गेल्या वर्षी ऑनलाइन बनावट वस्तू खरेदी केल्या आहेत. पूर्वीच्या एका सर्वेक्षणानुसार, 38% भारतीय ग्राहकांना बनावट उत्पादने मिळाली होती, ज्यात Amazon आणि Flipkart सारख्या प्लॅटफॉर्मचा समावेश होता. भारतातील एकूण व्यापारात बनावट वस्तूंचा हिस्सा 12-15% आहे आणि तो दरवर्षी 25% दराने वाढत आहे, ज्याचा परिणाम फार्मास्युटिकल्सपासून इलेक्ट्रॉनिक्सपर्यंतच्या महत्त्वाच्या क्षेत्रांवर होत आहे.
आव्हाने आणि धोके
या प्रचंड बाजाराच्या व्याप्तीमुळे बनावट वस्तू पूर्णपणे नष्ट करणे हे एक मोठे आव्हान आहे. अत्याधुनिक बनावटगिरी करणारे (counterfeiters) जनरेटिव्ह AI चा वापर करत आहेत, ज्यामुळे एक नवीन आणि सतत विकसित होणारा धोका निर्माण झाला आहे. मध्यस्थ उत्तरदायित्वाभोवतीचे (intermediary liability) कायदेशीर नियम गुंतागुंतीचे आहेत. तसेच, प्रगत AI सिस्टीम आणि व्यापक अंमलबजावणीसाठी लागणारी मोठी गुंतवणूक Amazon च्या नफ्यावर (profit margins) परिणाम करू शकते. AI सिस्टीम चुकून वैध विक्रेत्यांना (legitimate sellers) लक्ष्य करू शकतात, ज्यामुळे मार्केटप्लेसची विविधता आणि विक्रेत्यांशी असलेले संबंध बिघडण्याचाही धोका आहे.
दीर्घकालीन गुंतवणूक आणि भविष्य
विश्लेषकांच्या मते, Amazon चे भारतातील ई-कॉमर्स क्षेत्रात विश्वासार्हता वाढवणे आणि ब्रँडचे संरक्षण करणे हे दीर्घकालीन यश आणि नफ्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहे. बाजारपेठेच्या अखंडतेवर (marketplace integrity) लक्ष केंद्रित करण्याकडे सकारात्मक दृष्ट्या पाहिले जाते. २०३० पर्यंत भारतात $35 अब्ज ची नियोजित गुंतवणूक Amazon ची या प्रदेशाप्रती असलेली वचनबद्धता आणि एक विश्वासार्ह डिजिटल इकोसिस्टम तयार करण्याची त्यांची रणनीती दर्शवते.