Whalesbook
CII बिझनेस समिटमध्ये बोलताना Adani Group चे चेअरमन गौतम अदानी यांनी २१ व्या शतकातील राष्ट्रीय सामर्थ्याची (national power) रूपरेषा मांडली. त्यांनी सांगितले की, जग आता 'सपाट' (flat) जगाकडून 'खंडित' (fractured) जगात प्रवेश करत आहे. अशा परिस्थितीत, गंभीर पायाभूत सुविधांमध्ये (critical infrastructure) स्वदेशी क्षमता (sovereign capabilities) विकसित करणे भारतासाठी आवश्यक आहे.
अदानींनी स्पष्ट केले की, जागतिक पुरवठा साखळी (supply chains) आता पूर्वीसारख्या खुल्या राहणार नाहीत. डेटा आणि तंत्रज्ञान हे राष्ट्रीय संपत्ती (national assets) बनतील. त्यामुळे ऊर्जा सुरक्षा (energy security) आणि डिजिटल सुरक्षा (digital security) या 'राष्ट्रीय सामर्थ्याचे दोन आधारस्तंभ' (twin foundations of national power) असतील.
या पार्श्वभूमीवर, Adani Group ने पायाभूत सुविधा निर्माण करण्याची योजना आखली आहे. यामध्ये ऊर्जा संक्रमणासाठी (energy transition) $100 अब्ज आणि डेटा सेंटर्ससाठी (data centers) आणखी $100 अब्ज ची भरीव गुंतवणूक केली जाईल. म्हणजेच, एकूण $200 अब्ज (सुमारे ₹16,50,000 कोटी) या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पांवर खर्च केले जातील.
ही गुंतवणूक भारताच्या स्वतःच्या महत्त्वाकांक्षी उद्दिष्टांना पाठिंबा देईल. उदाहरणार्थ, 2047 पर्यंत 2,000 गिगावॅट वीज क्षमता (installed power capacity) उभारण्याचे भारताचे लक्ष्य आहे. भारतीय डेटा सेंटर मार्केट $5.55 अब्ज (2025) वरून $13.11 अब्ज (2034) पर्यंत वाढण्याची अपेक्षा आहे. डेटा लोकलायझेशन (data localization) नियम आणि AI तसेच क्लाउड कंप्युटिंगच्या (cloud computing) वाढत्या मागणीमुळे हे शक्य होईल. जागतिक स्तरावर, AI इन्फ्रास्ट्रक्चर खर्चात $142.8 अब्ज (2026) वरून $947 अब्ज (2035) पर्यंत वाढ अपेक्षित आहे. अदानींच्या या गुंतवणुकीमुळे भारत स्वतःच्या AI भविष्यावर नियंत्रण ठेवू शकेल.
Adani Group च्या या योजना इतर भारतीय कंपन्यांच्या मोठ्या डिजिटल आणि ऊर्जा प्रकल्पांशी स्पर्धा करतील. Reliance Industries ने पुढील सात वर्षांत AI आणि डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चरमध्ये सुमारे $110 अब्ज गुंतवण्याची योजना आखली आहे. Tata Group, विशेषतः Tata Power, नूतनीकरणक्षम ऊर्जेत (renewable energy) एक प्रमुख खेळाडू आहे आणि 2030 पर्यंत 70% नूतनीकरणक्षम क्षमता गाठण्याचे त्यांचे लक्ष्य आहे.
एकीकडे अदानी पायाभूत क्षमता (foundational capacity) निर्माण करत असताना, दुसरीकडे रिलायन्स डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर आणि टाटा क्लीन एनर्जी निर्मितीवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. हे सर्व मिळून तंत्रज्ञान आणि ऊर्जेमध्ये भारताचा स्वयंपूर्णतेकडे (self-sufficiency) होणारा प्रवास दर्शवते.
या महत्त्वाकांक्षी योजनांसोबतच Adani Group समोर काही मोठी आव्हाने (challenges) देखील आहेत. समूहावर आधीपासूनच मोठे कर्ज (debt burden) आहे. FY2024 च्या अखेरीस एकूण कर्ज सुमारे $26 अब्ज होते. Adani Enterprises चे डेट-टू-इक्विटी रेशो (debt-to-equity ratio) 97.2% आहे. जानेवारी 2023 मध्ये Hindenburg Research ने केलेल्या स्टॉक मॅनिप्युलेशन (stock manipulation) आणि अकाउंटिंग फ्रॉडच्या (accounting fraud) आरोपांनंतर समूहाला टीकेला सामोरे जावे लागले आहे. नोव्हेंबर 2024 मध्ये, यूएस प्रॉसिक्युटर्सनी (US prosecutors) गौतम अदानींवर लाचलुचपत (bribery) आणि फसवणुकीचे (fraud) आरोप केले आहेत, जे अदानी ग्रुपने नाकारले आहेत.
या भूतकाळातील वाद आणि चालू असलेल्या तपासण्यांमुळे गुंतवणूकदारांचा विश्वास आणि मोठ्या प्रकल्पांसाठी भांडवल उभारण्याची समूहाची क्षमता प्रभावित होऊ शकते. तथापि, अदानींनी 2030 पर्यंत एकूण कर्ज ₹1 लाख कोटी पर्यंत मर्यादित ठेवण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे, जे आर्थिक शिस्त (financial deleveraging) दर्शवते.
भारताचे AI आणि ऊर्जा क्षेत्र सरकारी धोरणांमुळे (government policy) आणि देशांतर्गत मागणीमुळे (domestic demand) वेगाने वाढत आहे. भारत 2030 पर्यंत 500 GW नॉन-फॉसिल इंधन क्षमता (non-fossil fuel capacity) उभारण्याचे नियोजन करत आहे. AI उत्कृष्टता केंद्रांसारख्या (AI Centers of Excellence) उपक्रमांमधून सरकारने राष्ट्रीय AI धोरणाला (National AI Strategy) चालना दिली आहे. एप्रिल 2026 पर्यंत, Adani Power ही समूहातील सर्वात मोठी सूचीबद्ध कंपनी आहे, जिचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (market capitalization) ₹3.87 लाख कोटी आहे. त्यानंतर Adani Ports (₹3.63 लाख कोटी) आणि Adani Enterprises (₹2.87 लाख कोटी) यांचा क्रमांक लागतो.
अदानी आणि रिलायन्सकडून झालेली मोठी गुंतवणूक, सरकारचा पाठिंबा यामुळे भारत जागतिक AI आणि डिजिटल पायाभूत सुविधा विकासाचे (global AI and digital infrastructure development) एक प्रमुख केंद्र म्हणून उदयास येत आहे. याचा उद्देश क्षमता आणि स्वावलंबन (capability and self-reliance) साधणे हा आहे.