भारतीय IT क्षेत्राला AI चा मोठा धोका! Jefferies चा इशारा, व्हॅल्युएशन कोसळणार?

AI च्या धोक्याने IT क्षेत्राची चिंता वाढली

Nifty IT Index मध्ये आज 2% ची घसरण झाली असून, वर्षाच्या सुरुवातीपासून आतापर्यंत तो 14% नी घसरला आहे. या घसरणीमागे केवळ बाजारातील इतर समस्या नाहीत, तर Artificial Intelligence (AI) मुळे IT सेवा कंपन्यांच्या बिझनेस मॉडेलला बसणारा हा एक मोठा 'स्ट्रक्चरल धक्का' (Structural Shock) आहे. Jefferies च्या अहवालानुसार, AI मुळे IT सेवा उद्योगात 'स्ट्रक्चरल' (Structural) बदल घडणार आहेत, जे फक्त तात्पुरते नाहीत.

AI मुळे महसुलावर परिणाम होण्याची शक्यता

Jefferies च्या विश्लेषणानुसार, AI मुळे महसूल (Revenue) पारंपरिक 'मॅनेज्ड सर्विसेस' (Managed Services) मधून सल्ला आणि अंमलबजावणी (Consulting and Implementation) कामाकडे वळवला जाऊ शकतो. सध्या अनेक मोठ्या Indian IT कंपन्यांसाठी 'मॅनेज्ड सर्विसेस' त्यांच्या एकूण महसुलाचा 22% ते 45% इतका मोठा भाग आहे. AI टूल्स जसजशी अधिक प्रगत होतील, तसतसे या सेवांमधील खर्च कमी होण्याची आणि नफा घटण्याची शक्यता आहे. कंपन्यांना नवीन 'AI-first' वातावरणाशी जुळवून घेण्यासाठी प्रतिभा संपादन (Talent Acquisition), ऑपरेशनल मॉडेल आणि सेवा वितरणात मोठे बदल करावे लागतील, ज्यामुळे अंमलबजावणीचा धोका वाढेल.

व्हॅल्युएशन (Valuation) प्रीमियमचा मुद्दा

सध्या Indian IT Sector साधारणपणे 21.7 ते 22.7 च्या P/E Ratio वर ट्रेड करत आहे. Jefferies च्या मते, हे प्रमाण Global Benchmarks च्या तुलनेत खूप जास्त आहे. उदाहरणार्थ, Accenture सारखी मोठी कंपनी 17.6 ते 19.5 च्या P/E Ratio वर ट्रेड करत आहे. याचा अर्थ, Indian IT कंपन्या Accenture पेक्षा सुमारे 32% जास्त P/E प्रीमियमवर आहेत. विशेष म्हणजे, Indian IT कंपन्यांनी ऐतिहासिकदृष्ट्या कमी Earnings Growth दिली असूनही, त्यांचे Valuation Nifty Index च्या सरासरी P/E च्या जवळपास आहे.

मोठ्या कंपन्यांवर Downgrades ची कुऱ्हाड

या चिंतांमुळे Jefferies ने अनेक मोठ्या Indian IT कंपन्यांचे रेटिंग बदलले आहे. Tata Consultancy Services (TCS) चे रेटिंग 'Underperform' पर्यंत कमी केले असून, Target Price सुमारे 33% ने कमी करून ₹2,350 केले आहे. Infosys आणि HCLTech यांना 'Hold' रेटिंग दिले असून, Target Price अनुक्रमे 31% ने कमी करून ₹1,290 आणि 26% ने कमी करून ₹1,390 केले आहे. Wipro चे रेटिंग 'Underperform' असून, Target Price वर 18% खाली येण्याचा धोका आहे, Target Price ₹180 आहे.

बाजारातील माहितीनुसार (फेब्रुवारी 2026 च्या मध्यापर्यंत), Infosys चे Market Cap अंदाजे ₹5.48 लाख कोटी आणि TTM P/E 19.3-19.9 आहे. TCS चे Market Cap अंदाजे ₹9.72 लाख कोटी आणि TTM P/E 19.0-20.3 आहे. HCLTech चे Market Cap अंदाजे ₹3.89 लाख कोटी आणि TTM P/E 22.6-23.7 आहे. Wipro चे Market Cap अंदाजे ₹2.20 लाख कोटी आणि TTM P/E 15.7-16.6 आहे. Nifty IT Index चा 1-वर्षाचा परतावा -21.7% राहिला आहे.

'Bear Case' मध्ये मोठी घसरण शक्य

Indian IT Sector साठी सर्वात मोठा धोका म्हणजे Valuation Multiple मध्ये मोठी घसरण होणे. Jefferies च्या अंदाजानुसार, प्रतिकूल परिस्थितीत शेअर्स 30% ते 65% पर्यंत खाली येऊ शकतात. कारण सध्याचे शेअरचे भाव पुढील 10 वर्षांसाठी (FY26-36) मोठ्या IT कंपन्यांसाठी 6% ते 14% आणि मध्यम आकाराच्या कंपन्यांसाठी 9% ते 17% CAGR अपेक्षित धरत आहेत. मात्र, अनेक विश्लेषकांचा अंदाज यापेक्षा कमी आहे. Jefferies नुसार, आर्थिक वर्ष 2026-28 मध्ये टॉप सहा IT कंपन्यांसाठी महसूल वाढ 6-8% आणि Earnings CAGR 6% राहण्याचा अंदाज आहे. Accenture सारख्या कंपन्यांच्या P/E मध्ये झालेली घट (2024 मध्ये 30 पेक्षा जास्त, तर 2026 च्या सुरुवातीला 17.6) पाहता, जर AI चा प्रभाव वाढला किंवा वाढ मंदावली, तर मोठी घसरण अटळ आहे. Nifty IT Index चा चालू वर्षातील Nifty पेक्षा 12 टक्के कमी परफॉर्मन्स या चिंता अधोरेखित करतो.

भविष्यातील वाटचाल आव्हानात्मक

पुढील काळात IT क्षेत्राला AI च्या युगात जुळवून घेणे हे मोठे आव्हान आहे. कंपन्या AI मध्ये कर्मचाऱ्यांचे प्रशिक्षण (Upskilling) आणि AI-आधारित संधी शोधत आहेत, पण 'मॅनेज्ड सर्विसेस' कडून 'कन्सल्टिंग-आधारित मॉडेल'कडे होणारे बदल महत्त्वाचे ठरतील. Infosys साठी विश्लेषकांचा कल अजूनही 'Buy' ( 63.64%) कडे आहे, परंतु नुकत्याच झालेल्या Downgrades मुळे 'Hold' ( 31.82%) करणाऱ्यांचे प्रमाणही लक्षणीय आहे. नजीकच्या काळात क्षेत्राची वाढ मंद राहण्याची शक्यता आहे, आणि मागणीचा अंदाज स्पष्ट झाल्यावरच 2026 च्या उत्तरार्धात नोकरभरती वाढू शकते. AI मुळे होणारे संरचनात्मक बदल, व्हॅल्युएशनचे व्यवस्थापन आणि वाढीच्या अपेक्षा पूर्ण करण्यात IT कंपन्या किती यशस्वी होतात, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष असेल.