AI चा धूमधडाका आणि इराण शांतता चर्चा: शेअर बाजार विक्रमी उच्चांकावर!

बाजाराला दोन प्रमुख इंजिनांनी दिली गती

आज जागतिक शेअर बाजाराला दोन प्रमुख घटकांनी नवसंजीवनी दिली. पहिलं म्हणजे कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (Artificial Intelligence - AI) तंत्रज्ञानाची प्रचंड वाढती मागणी आणि दुसरं म्हणजे अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष निवळण्याची शक्यता. बाजारात तेजी असताना, कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी घसरण झाली, जी गुंतवणूकदारांचा धोका कमी झाल्याचे संकेत देत आहे. मात्र, भूतकाळातील अशा शांतता चर्चा अनेकदा फोल ठरल्या आहेत.

AI चे वादळ आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्राला बूस्ट

या तेजीचे मुख्य चालक ठरले ॲडव्हान्स्ड मायक्रो डिव्हाइसेस (AMD). कंपनीचे शेअर्स जवळपास 18.6% नी वाढून आतापर्यंतच्या सर्वोच्च पातळीवर पोहोचले. 2026 च्या पहिल्या तिमाहीत (Q1 2026) कंपनीने अपेक्षेपेक्षा जास्त कमाई केली. AMD ने $10.3 अब्ज महसूल नोंदवला, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत 38% ने जास्त आहे. विशेषतः, त्यांच्या डेटा सेंटर विभागाची कमाई 57% नी वाढून $5.8 अब्ज झाली. AMD ने दुसऱ्या तिमाहीसाठी सुमारे $11.2 अब्ज महसुलाचे मार्गदर्शन (guidance) दिले आहे, जे AI एक्सेलेरेटर्स (AI accelerators) आणि सर्व्हर CPU साठी मजबूत मागणी दर्शवते. या कामगिरीमुळे संपूर्ण सेमीकंडक्टर क्षेत्राला चालना मिळाली, ज्यामुळे Intel आणि Nvidia सारख्या प्रतिस्पर्धी कंपन्यांच्या शेअर्समध्येही लक्षणीय वाढ झाली. PHLX चिप इंडेक्सने एकाच दिवसात 4.5% ची उसळी घेतली.

भू-राजकीय घडामोडींमुळे तेलाचे भाव गडगडले, शेअर बाजार झेपावला

त्याच वेळी, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष संपुष्टात आणण्याच्या शक्यतेमुळे ऊर्जा बाजारात मोठे बदल घडले. ब्रेंट क्रूडचे (Brent crude) फ्युचर्स सुमारे 7.8% नी घसरून $101.27 प्रति बॅरलवर आले, जे दोन आठवड्यातील सर्वात कमी आहे. यामुळे स्ट्रेट ऑफ होर्मुझमधून (Strait of Hormuz) होणाऱ्या तेल पुरवठ्याच्या व्यत्ययाची भीती कमी झाली. अमेरिकेच्या वेस्ट टेक्सास इंटरमीडिएट (WTI) क्रूडमध्येही सुमारे 7% ची घट झाली. या भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक इक्विटी बाजारांमध्येही (global equities) सर्वसमावेशक तेजी दिसून आली. अमेरिकेचे प्रमुख निर्देशांक, Dow Jones Industrial Average, S&P 500 आणि Nasdaq Composite, हे सर्व 1.2%, 1.5% आणि 2.0% नी वाढून नवीन विक्रमी उच्चांकावर बंद झाले. युरोपचा STOXX 600 निर्देशांक 2.2% आणि MSCI All-Country World Index 1.64% नी वाढला. डॉलर कमकुवत झाला आणि जपानी येन मजबूत झाला, जे सुरक्षित मालमत्तेपासून (safe-haven assets) दूर जाण्याचे संकेत देतात.

अतिमूल्यांकन (High Valuations) आणि भूतकाळातील धोके

सध्या बाजार AI क्षेत्रातील भविष्यातील वाढीला खूप महत्त्व देत आहे. AMD चा प्राईस-टू-अर्निंग (P/E) रेशो मागील वर्षभरात 116x ते 137x च्या दरम्यान राहिला आहे, जो वेगाने वाढणाऱ्या टेक कंपनीकडून प्रचंड अपेक्षा दर्शवतो. त्याचा फॉरवर्ड P/E रेशो सुमारे 51.80x आहे, जो सेमीकंडक्टर उद्योगाच्या सरासरी फॉरवर्ड P/E 34.71x पेक्षा खूप जास्त आहे.

AI चिप्समधील प्रमुख कंपनी Nvidia च्या शेअरमध्येही वाढ झाली, जी या क्षेत्रातील व्यापक ताकद दर्शवते. Samsung Electronics, जी एक टेक हार्डवेअर कंपनी आहे, तिचा P/E रेशो सुमारे 32.36 आहे. काही विश्लेषकांनी याला 'लक्षणीयरीत्या ओव्हरव्हॅल्यूड' (Significantly Overvalued) म्हटले आहे.

ऐतिहासिकदृष्ट्या, मध्य पूर्वेकडील तणाव निवळण्याच्या आशा अनेकदा अल्पकाळ टिकल्या आहेत. भूतकाळात तेलाच्या किमती आणि शेअर बाजारातील अस्थिरता या शांतता चर्चा फोल ठरल्यानंतर दिसून आली आहे. या वर्षी S&P 500 मध्ये सुमारे 7.6% आणि Nasdaq मध्ये 11% पेक्षा जास्त वाढ झाली आहे. काही मार्केट वॉचर्स या वाढीची तुलना डॉट-कॉम बबल (dot-com bubble) काळाशी करत आहेत आणि स्थिर आर्थिक मंदीचे (economic slowdown) स्पष्ट संकेत मिळण्याची वाट पाहत आहेत.

बाजारापुढील कायम धोके

सकारात्मक भावना असूनही, बाजारापुढे मोठे धोके कायम आहेत. AMD चे उच्च मूल्यांकन (high valuation) चुकांना कमी वाव देते, विशेषतः Nvidia AI चिप बाजारात आघाडीवर असताना. तसेच, अमेरिकेच्या निर्यात नियंत्रणामुळे (export controls) AMD च्या आंतरराष्ट्रीय विक्रीला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो.

अमेरिका-इराण शांतता चर्चा सध्या बाजाराला आधार देत असली तरी, ती एका मेमोरँडमवर (memorandum) आधारित असल्याचे म्हटले जाते, जे अद्याप अंतिम झालेले नाही. ऐतिहासिक अस्थिरता दर्शवते की परिस्थिती अजूनही अनिश्चित आहे. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी अलीकडेच दिलेल्या चेतावण्या या संभाव्य नाजूकतेवर (fragility) प्रकाश टाकतात.

बाजाराची केवळ सट्टा बातम्यांवर (speculative news) आधारित, पूर्ण पुष्टीशिवाय शेअर्स खरेदी करण्याची प्रवृत्ती, असुरक्षितता निर्माण करू शकते. Samsung Electronics चे मूल्यांकन, जे काही मेट्रिक्सनुसार 'लक्षणीयरीत्या ओव्हरव्हॅल्यूड' मानले जाते, ते टेक क्षेत्रातील तेजी खूप जास्त असल्याची चिंता वाढवते. Intel ची मिश्रित कामगिरी, नकारात्मक किंवा खूप उच्च P/E रेशोसह, चिप उद्योगातील असमान ट्रेंड दर्शवते.

विश्लेषकांची मते आणि बाजाराचा दृष्टिकोन

AI ची सततची मागणी पाहता, विश्लेषकांनी AMD साठी त्यांचे प्राईस टार्गेट्स वाढवून $500-$625 पर्यंत नेले आहेत. सध्याचे अर्निंग सीझन (earnings season) मजबूत राहिले आहे, ज्यात 80% पेक्षा जास्त S&P 500 कंपन्यांनी अपेक्षेपेक्षा जास्त कमाई केली आहे. तथापि, बाजारातील सध्याचा आशावाद AI ची गती आणि भू-राजकीय तणाव कमी होण्यावर अवलंबून आहे.

संस्थात्मक गुंतवणूकदार (Institutional investors) सामान्यतः सावध आशावाद व्यक्त करत आहेत. ते AI मधील मजबूत वाढ ओळखतात, परंतु संभाव्य भू-राजकीय धक्के (geopolitical shocks) आणि उच्च मूल्यांकनांवर लक्ष ठेवून आहेत. ब्रेंट क्रूडच्या किमती, अलीकडील घसरणीनंतरही, एका वर्षापूर्वीच्या तुलनेत सुमारे 66.73% जास्त आहेत. तणाव वाढल्यास ऊर्जा किमती पुन्हा वाढू शकतात, याची ही आठवण आहे.