ट्रम्प-इराण चर्चेच्या बातमीने शेअर बाजार रॉकेट! रे डॅलियो यांची 'ऑल वेदर' स्ट्रॅटेजी ठरली यशस्वी

सोमवार, २३ मार्च २०२६ हा दिवस बाजारासाठी एका अनपेक्षित वळणाचा ठरला. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी 'ट्रुथ सोशल' (Truth Social) वर घोषणा केली की, इराणसोबतच्या चर्चा अत्यंत 'चांगल्या आणि फलदायी' (very good and productive) झाल्या आहेत आणि त्यांनी ऊर्जा पायाभूत सुविधांवरील नियोजित लष्करी हल्ले पाच दिवसांसाठी थांबवले आहेत. या घोषणेनंतर लगेचच गुंतवणूकदारांच्या भावना बदलल्या. डाऊ जोन्स इंडस्ट्रियल ॲव्हरेज (Dow Jones Industrial Average), एस&पी ५०० (S&P 500) आणि नॅसडॅक (Nasdaq) यांसारख्या युएस स्टॉक फ्युचर्समध्ये अंदाजे २.७% ची वाढ झाली. त्याच वेळी, तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी घसरण झाली, ब्रेंट क्रूड (Brent crude) च्या किमती १५% पेक्षा जास्त घसरून सुमारे $९६ प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचल्या, तर काही वेळा त्या $१३० च्या उच्चांकावर होत्या. पुरवठ्याच्या व्यत्ययाची भीती कमी झाल्यामुळे हा जलद बदल झाला, ज्यामुळे बाजारात 'रिस्क-ऑन' (risk-on) ची स्थिती निर्माण झाली.

या अचानक झालेल्या बाजारातील चढ-उतारांनी अब्जाधीश गुंतवणूकदार रे डॅलियो (Ray Dalio) आणि त्यांच्या ब्रिड्जवॉटर असोसिएट्स (Bridgewater Associates) यांच्या धोरणांचे महत्त्व अधोरेखित केले. डॅलियो यांची 'ऑल वेदर' (All Weather) स्ट्रॅटेजी अशा अनपेक्षित बदलांना तोंड देण्यासाठी तयार केली आहे आणि ती मार्केट टायमिंग टाळण्यावर भर देते. या स्ट्रॅटेजीमध्ये 'रिस्क पॅरिटी' (Risk Parity) चा वापर केला जातो, ज्यात पोर्टफोलिओचा धोका चार आर्थिक परिस्थितींमध्ये समान विभागला जातो: वाढती अर्थव्यवस्था (rising growth), घटती अर्थव्यवस्था (falling growth), वाढती महागाई (rising inflation) आणि घटती महागाई (falling inflation). पारंपारिक ६०/४० पोर्टफोलिओच्या तुलनेत हे वेगळे आहे, जे ऐतिहासिकदृष्ट्या केवळ शेअर्समधून जास्त धोका पत्करतात. २००८ च्या आर्थिक संकटासारख्या किंवा २०२२ च्या महागाईच्या धक्क्यासारख्या अत्यंत अस्थिर काळात, सामान्य ६०/४० पोर्टफोलिओने मोठे नुकसान सोसले, कारण शेअर्स आणि बॉण्ड्स दोन्ही एकाच वेळी घसरले. रे डॅलियो यांच्या 'ऑल वेदर' फंडाने २०२५ मध्ये २०.४% चा फायदा मिळवला, तर ब्रिड्जवॉटर असोसिएट्स व्यवस्थापित मालमत्ता (AUM) जानेवारी २०२६ पर्यंत सुमारे $१३६ अब्ज होती. ऐतिहासिक आकडेवारीनुसार, चांगल्या प्रकारे तयार केलेल्या रिस्क पॅरिटी धोरणांनी दीर्घकाळात ६०/४० मॉडेलपेक्षा चांगली जोखीम-समायोजित परतावा (risk-adjusted returns) दिला आहे.

मात्र, 'ऑल वेदर' दृष्टिकोन निर्धोक नाही. २०२२ मध्ये आलेल्या तीव्र बाजारातील घसरणीने, जिथे उच्च महागाई आणि वाढत्या व्याजदरांमुळे शेअर्स आणि बॉण्ड्स दोन्ही एकाच वेळी घसरले, तेव्हा रिस्क पॅरिटी धोरणांची एक प्रमुख कमतरता दिसून आली. विशेषतः 'स्टॅगफ्लेशन' (stagflation) च्या काळात, जिथे महागाई जास्त असते पण आर्थिक वाढ कमी होते, तिथे विविधीकरणाचे (diversification) फायदे कमी होऊ शकतात आणि अनेक रिस्क पॅरिटी पोर्टफोलिओचा मुख्य भाग असलेल्या बॉण्ड्सचे मोठे नुकसान होऊ शकते. तसेच, या धोरणांचे यश हे चार आर्थिक परिस्थिती अचूक ओळखण्यावर आणि धोका संतुलित करण्यावर अवलंबून असते, जे अत्यंत कठीण काम आहे. रे डॅलियो यांनी स्वतः 'कॅपिटल वॉर्स' (capital wars) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या वाढत्या भू-राजकीय तणाव, अमेरिकेचे मोठे राष्ट्रीय कर्ज, डॉलरचे मूल्य कमी होण्याची शक्यता आणि एआय (AI) बूममुळे निर्माण होणारा संभाव्य बुडबुडा (bubble) यांसारख्या व्यापक प्रणालीगत जोखमींबद्दल (systemic risks) चिंता व्यक्त केली आहे. या गंभीर आर्थिक धोक्यांमुळे असे दिसून येते की, जरी विविधीकृत पोर्टफोलिओ अनपेक्षित घटनांपासून संरक्षण देऊ शकत असला, तरी तो व्यापक आर्थिक घसरणीपासून पूर्णपणे सुरक्षित ठेवू शकत नाही.

इराणमधील तणाव कमी झाल्याच्या संकेतांमुळे बाजाराला तात्पुरता दिलासा मिळाला असला, तरी महागाई आणि भू-राजकीय अनिश्चितता यांसारखे मूळ आर्थिक दबाव कायम आहेत. विश्लेषकांचे म्हणणे आहे की, सध्या बाजार अत्यंत अस्थिर आहे आणि तो बातम्यांवर आधारित प्रतिक्रिया देत आहे, ठोस परिस्थितींवर नाही. जरी रिस्क पॅरिटी धोरणांनी २०२५ मध्ये चांगली कामगिरी केली असली आणि काही वेळा पारंपारिक पोर्टफोलिओपेक्षा जास्त परतावा दिला असला, तरी गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की व्यापक मालमत्ता सहसंबंध (widespread asset correlation) किंवा गंभीर आर्थिक तणावाच्या काळात या धोरणांना त्यांच्या मर्यादा आहेत. बाजारातील हा जलद बदल हेच दाखवतो की भविष्य वर्तवणे किती कठीण आहे आणि अशा धोरणांचे महत्त्व किती आहे, जी बाजाराचा अंदाज लावण्याऐवजी कोणत्याही परिस्थितीत टिकून राहण्यासाठी तयार केलेली असतात.