गुंतवणूकदारांनो लक्ष द्या! बाजारात 'हे' स्टॉक्स चालतात कायमचे नाहीत, १८ वर्षांचा डेटा काय सांगतो?

बाजारातील नेतृत्व सतत बदलत असते!

गुंतवणूकदार अनेकदा मागील वर्षी सर्वाधिक परतावा (Returns) देणाऱ्या ॲसेट क्लासकडे आकर्षित होतात. मात्र, बाजारातील हे नेतृत्व फार काळ टिकत नाही. वेल्थ ॲडव्हायझर अ‍ॅनिमेष हार्डिया यांनी केलेल्या १८ वर्षांच्या अभ्यासात असे दिसून आले आहे की, कोणताही ॲसेट क्लास सलग तीन वर्षांपेक्षा जास्त काळ अव्वल स्थानी राहिलेला नाही. हा बदल अपेक्षित असला तरी, यामागे अनेक कारणे आहेत.

डेटा काय सांगतो?

उदाहरणार्थ, २०२५ मध्ये सोन्याने ७२% चा जबरदस्त परतावा दिला, तर त्याच वर्षी भारतीय इक्विटीने (Indian Equities) केवळ ७% परतावा दिला. याआधी २०२४ मध्ये अमेरिकन इक्विटीने (U.S. Equities) २३% परतावा दिला होता, तर २०२३ मध्ये भारतीय इक्विटीने २६% चा दम दाखवला होता. सोन्याने २०२२ मध्ये १४% परतावा दिला होता. विशेष म्हणजे, अभ्यासलेल्या १८ वर्षांपैकी पाच वेळा सोने आणि भारतीय इक्विटी हे सर्वात खराब कामगिरी करणारे ॲसेट क्लास ठरले आहेत. हे दर्शवते की एका वर्षातील विजेता (Winner) दुसऱ्या वर्षी पिछाडीवर राहू शकतो.

आर्थिक परिस्थितीचे महत्त्व

ॲसेटच्या कामगिरीमागे विशिष्ट आर्थिक परिस्थिती (Macroeconomic Regime) कारणीभूत असते. सोन्याची कामगिरी महागाई (Inflation) वाढल्यावर, विशेषतः जेव्हा इंटरेस्ट रेट्स (Interest Rates) कमी किंवा नकारात्मक असतात, तेव्हा चांगली होते. इक्विटी कंपन्यांच्या नफ्यावर (Profit) अवलंबून असते, तर सोन्याची किंमत आर्थिक स्थिरतेवर आणि पैशाच्या मूल्यावर अवलंबून असते. बॉण्ड्स (Bonds) इंटरेस्ट रेट्स आणि महागाईला प्रतिसाद देतात. २०१० ते २०२५ या काळात ग्लोबल इक्विटीने सरासरी १०.५% वार्षिक परतावा दिला, तर सॉव्हरिन बॉण्ड्सचा परतावा १% पेक्षा कमी राहिला. याउलट, सोन्याने या काळात चांगली कामगिरी करत आपले वेगळेपण सिद्ध केले.

तज्ञांचे मत: मॅक्रो ट्रेंड्स समजून घेणे आवश्यक

१ Finance चे सिनियर व्हाइस प्रेसिडेंट अ‍ॅनिमेष हार्डिया यांच्या मते, "प्रत्येक आर्थिक योजना एका मॅक्रोइकॉनॉमिक रिजीममध्ये (Macroeconomic Regime) कार्य करते. तुम्ही कोणत्या रिजीममध्ये आहात हे न समजल्यास, तुमची योजना केवळ गृहितकांवर आधारित स्प्रेडशीट ठरेल." यामुळे, केवळ ॲसेट ॲलोकेशन (Asset Allocation) नव्हे, तर आर्थिक चक्र समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. डायव्हर्सिफिकेशन (Diversification) महत्त्वाचे असले तरी, ते नेहमीच प्रभावी ठरेल असे नाही, कारण ॲसेट कोरिलेशन (Asset Correlation) बदलू शकते. बोस्टन कन्सल्टिंग ग्रुपच्या (Boston Consulting Group) अभ्यासानुसार, २०१० ते २०२३ दरम्यान केंद्रित पोर्टफोलिओ (Focused Portfolio) असलेल्या कंपन्यांनी अधिक डायव्हर्सिफाइड कंपन्यांपेक्षा चांगली कामगिरी केली.

भूतकाळातील कामगिरीचा पाठलाग करण्याचे धोके

सर्वात मोठा धोका म्हणजे 'बिहेवियरल ट्रॅप' (Behavioral Trap) म्हणजे भूतकाळातील कामगिरीचा पाठलाग करणे. गुंतवणूकदार नफा पाहून अशा ॲसेटमध्ये पैसे लावतात, पण त्यामागील कारणे न समजल्यास मोठे नुकसान सोसावे लागते. २०११ मध्ये सोन्याने ३१% परतावा दिल्यानंतर २०१३ पर्यंत त्यात १४% घट झाली होती. तसेच, २००९ मध्ये भारतीय बाजारात ८९% ची वाढ झाली होती, पण दोन वर्षांतच तो २७% नी घसरला.

निष्कर्ष: बदलत्या बाजारासाठी रणनीती

बाजारातील नेतृत्व हे नेहमीच बदलणारे असते. कमाई (Earnings), इंटरेस्ट रेट्स, भू-राजकीय तणाव (Geopolitics), चलनवाढ यांसारखे अनेक घटक परतावा ठरवतात. या परिस्थितीत, केवळ मागील विजेत्यांवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी रणनीतिक स्पष्टता (Strategic Clarity) आणि आर्थिक परिस्थितीचे आकलन अधिक मौल्यवान ठरते. डायव्हर्सिफिकेशन महत्त्वाचे आहे, परंतु सध्याची आर्थिक परिस्थिती आणि ॲसेट कोरिलेशनमधील संभाव्य बदल लक्षात घेऊन ते केले पाहिजे. शिस्तबद्ध वाटप (Disciplined Allocation), आर्थिक बदलांबद्दल जागरूकता आणि पोर्टफोलिओमध्ये धोरणात्मक दृष्टिकोन (Strategic Focus) ठेवणे हे बाजारातील अस्थिरता आणि अनिश्चितता हाताळण्यासाठी अधिक उपयुक्त ठरू शकते.