Whalesbook
पाकिस्तानच्या बाजारात तुफानी तेजी!
पाकिस्तानचा शेअर बाजार सध्या चर्चेत आहे. KSE-100 इंडेक्सने जबरदस्त उसळी घेतली आहे, जी 2025 मध्ये एका टॉप फ्रन्टियर मार्केट (Frontier Market) परफॉर्मर म्हणून उदयास आली आहे. आयएमएफ (IMF) कडून मिळालेला पाठिंबा आणि भू-राजकीय घडामोडी हे या तेजीचे मुख्य कारण मानले जात आहे.
या आकडेवारीनुसार, KSE-100 इंडेक्सने कॅलेंडर वर्ष 2025 मध्ये तब्बल 51% चा परतावा दिला आहे, तर 2023 मध्ये 55% आणि 2024 मध्ये 84% ची वाढ नोंदवली होती. यामुळे 2025 मध्ये KSE-100 हा जगातील दुसरा सर्वोत्तम फ्रन्टियर मार्केट ठरला आहे. विशेष म्हणजे, सप्टेंबर 2024 मध्ये पाकिस्तानचा शेवटचा IMF कार्यक्रम सुरु झाल्यापासून, MSCI Pakistan Index मध्ये 84% ची वाढ झाली आहे. याच काळात MSCI India Index च्या तुलनेत हा 124% अधिक आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, IMF कडून मिळणाऱ्या मदतीमुळे बाजारात लिक्विडिटी (Liquidity) वाढते आणि गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास वाढतो. अलिकडेच पाकिस्तानने अमेरिका आणि इराणमधील चर्चांचे आयोजन केल्यानेही बाजारात सकारात्मकता वाढली आहे. एप्रिल 2026 च्या सुरुवातीला, KSE-100 इंडेक्सचा फॉरवर्ड प्राइस-टू-अर्निंग्स रेशो (Forward P/E Ratio) सुमारे 6.4 पट होता, जो ऐतिहासिक आणि इतर उदयोन्मुख बाजारांच्या तुलनेत स्वस्त मानला जात आहे. मात्र, मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणावामुळे बाजारात अनिश्चितता आहे.
पाकिस्तानसमोरील आर्थिक वास्तव
बाजारातील या तेजीनंतरही, पाकिस्तान गंभीर आर्थिक आव्हानांना तोंड देत आहे. देशात चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) मोठ्या प्रमाणावर आहे, व्यापारात तफावत वाढत आहे आणि निर्यातीचा आधार खूपच मर्यादित आहे. यामुळे देश आर्थिकदृष्ट्या असुरक्षित बनला आहे. वर्ल्ड बँकेच्या (World Bank) मते, धोरणांमधील त्रुटींमुळे पाकिस्तानची निर्यात सुमारे 60 अब्ज डॉलर्स पर्यंत कमी होऊ शकते. IMF सारख्या बाह्य मदतीमुळे बाजारात तात्पुरती वाढ दिसली असली, तरी देशाची आर्थिक स्थिती नाजूक आहे. आयातीवरील जास्त अवलंबित्व आणि मोठ्या प्रमाणावरील कर्जाची परतफेड यामुळे बाजारातील वाढ आणि आर्थिक वास्तव यात तफावत दिसून येते.
भारताच्या बाजारात परदेशी गुंतवणूकदारांची चिंता
याच्या उलट, भारताच्या शेअर बाजाराने 2025 मध्ये खडतर कामगिरी केली. गेली 30 वर्षे इतर उदयोन्मुख बाजारांच्या तुलनेत भारतीय बाजाराची कामगिरी सर्वात वाईट राहिली. याचे मुख्य कारण म्हणजे परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी (FPI) मोठ्या प्रमाणावर केलेली गुंतवणूक काढणे. 2025 मध्ये ₹1.6 लाख कोटी आणि मार्च 2026 मध्येच ₹1.14 लाख कोटी (एकूण $18 अब्ज आणि $12.3 अब्ज) इतकी मोठी रक्कम बाजारातून बाहेर गेली आहे. पश्चिम आशियातील वाढता भू-राजकीय तणाव, तेलाच्या वाढत्या किमती, रुपयाचे अवमूल्यन आणि शेअर बाजारातील जास्त व्हॅल्युएशन या कारणांमुळे FPIs ने पैसा काढला.
भारताच्या निफ्टी (Nifty) इंडेक्समध्ये वन-इयर फॉरवर्ड P/E मध्ये सुधारणा झाली असली, तरी चीन, कोरिया आणि हाँगकाँग सारख्या इतर देशांच्या तुलनेत त्याचे व्हॅल्युएशन सुमारे 22.75x ते 23.3x पर्यंत जास्त आहे. देशांतर्गत संस्थात्मक आणि किरकोळ गुंतवणूकदारांनी बाजाराला आधार दिला असला, तरी परदेशी भांडवल अधिक आकर्षक परतावा देणाऱ्या बाजारांकडे वळले आहे. जेफरीजचे (Jefferies) ग्लोबल हेड ऑफ इक्विटी स्ट्रॅटेजी, क्रिस्टोफर वुड (Christopher Wood) यांनी पाकिस्तानला IMF काळातील 'ट्रेडिंग बेट' म्हटले असले, तरी भारताला त्यांची 'मुख्य दीर्घकालीन बेट' (Core Long-Term Bet) मानले आहे. ते भारताच्या मूलभूत ताकदीवर विश्वास ठेवतात, पण सध्याच्या व्हॅल्युएशन करेक्शनलाही मान्य करतात. भारताची मोठी आयात अवलंबित्व असल्यामुळे तेलाच्या किमतीतील चढ-उतार हा एक महत्त्वाचा धोका आहे.
दोन्ही देशांचे पुढील चित्र
पाकिस्तानसाठी, बाजारातील सततची वाढ त्याच्या सखोल आर्थिक समस्यांमुळे आव्हानात्मक राहील. भू-राजकीय स्थिरता बदलल्यास किंवा IMF मदतीत विलंब झाल्यास, सध्याच्या तेजीची हानी होऊ शकते. निर्यात वाढवणे, सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्था सुधारणे आणि गुंतवणूक आकर्षित करणे ही पाकिस्तानसमोरील मोठी आव्हाने आहेत, ज्यावर मात करण्यासाठी देशाला प्रयत्न करावे लागतील. भारताचे चित्र मात्र सकारात्मक दिसत आहे. देशांतर्गत मागणी, संभाव्य जागतिक व्याजदर कपात आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचा आधार यांमुळे बाजारात तेजीची अपेक्षा आहे. तथापि, प्रीमियम व्हॅल्युएशन, भू-राजकीय अनिश्चितता आणि परदेशी गुंतवणूकदारांची संभाव्य सावधगिरी यामुळे तेजी मर्यादित राहू शकते, जोपर्यंत धोका आणि परतावा यात चांगले संतुलन दिसत नाही.