भारतीय शेअर बाजारात येऊ घातला 'स्थिर वाढीचा काळ'? मॉर्गन स्टॅनलीचा मोठा अंदाज; तरीही 'हे' धोके डोके वर काढू शकतात!

गेल्या सहा तिमाही (six quarters) च्या मंदिंदीनंतर, भारतीय शेअर बाजार आता 'स्थिर वाढीच्या टप्प्यात' (Steady Growth Phase) प्रवेश करण्यासाठी सज्ज झाला आहे. मॉर्गन स्टॅनली इंडियाचे चीफ इक्विटी स्ट्रॅटेजिस्ट, रिधम देसाई (Ridham Desai) यांच्या मते, कंपन्यांच्या नफ्यात (earnings) आणखी वाढ अपेक्षित आहे.

अमेरिका आणि युनायटेड किंगडमसोबत (US & UK) व्यापार चर्चांमध्ये प्रगती, चीनसोबत सुधारलेले संबंध, रुपयाचे अवमूल्यन (undervalued Indian rupee) आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदारांकडून येणारा पैसा (domestic investors inflows) हे बाजाराला आधार देणारे महत्त्वाचे घटक आहेत.

बाजारातील मूल्यांकन आणि दबाव

सध्या भारतीय बाजार जसे की निफ्टी 50 (Nifty 50) चा P/E रेशो 20.3 ते 21.07 च्या आसपास आहे, जो गेल्या 10 वर्षांच्या सरासरी 23.43 च्या तुलनेत सामान्य मानला जात आहे. मात्र, या मूल्यांना टिकवून ठेवण्यासाठी कंपन्यांच्या नफ्यात सातत्यपूर्ण वाढ आवश्यक आहे. बाजारात नुकतीच मोठी घसरण पाहायला मिळाली, जिथे सेन्सेक्स (Sensex) आणि निफ्टी 50 दोन्ही खाली आले. 12 मे रोजी तेलाच्या वाढत्या किमती, रुपयाची घसरण आणि परदेशी गुंतवणूकदारांनी (Foreign Institutional Investors - FIIs) केलेली मोठी विक्री ही या घसरणीची प्रमुख कारणे ठरली.

चालू वर्षात आतापर्यंत परदेशी गुंतवणूकदारांनी सुमारे $22 अब्ज इतकी मोठी विक्री केली आहे, जी मागील वर्षाच्या एकूण विक्रीपेक्षाही जास्त आहे. हे गेल्या दोन दशकांतील सर्वात वेगाने होणाऱ्या निर्गुंतवणुकीपैकी (outflows) एक आहे. जागतिक पातळीवर जोखीम टाळण्याची प्रवृत्ती (global risk aversion) आणि वाढलेले व्याजदर यामुळे ही विक्री होत आहे. यामुळे भारतीय शेअर्समधील परदेशी मालकी 14 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर पोहोचली आहे.

रुपयाचे ₹95.63 हे अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत विक्रमी नीचांकी पातळी गाठल्याने चिंता वाढली आहे. विशेषतः, भारत आपल्या 90% कच्च्या तेलाची आयात करतो. अर्थव्यवस्थेत तेलाचा वापर कमी झाला असला तरी, ऊर्जा खर्चात वाढ झाल्यास महागाई, कंपन्यांचे नफे आणि सरकारी तिजोरीवर दबाव येतो. याचा परिणाम म्हणून, मूडीजने (Moody's) 2026 साठी भारताचा GDP वाढीचा अंदाज 7.5% वरून 6% पर्यंत कमी केला आहे.

आयटी क्षेत्राची AI संधी आणि आव्हाने

या परिस्थितीत, आयटी (IT) सेवा क्षेत्र (IT Services Sector) एक आशादायक क्षेत्र म्हणून उदयास येत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे (AI) वाढणारी मागणी पाहता, हे क्षेत्र वेगाने वाढण्याची शक्यता आहे. अंदाजानुसार, 2026-2034 दरम्यान भारतीय आयटी सेवा बाजार 6.94% च्या CAGR दराने वाढून 2034 पर्यंत $78.14 अब्ज पर्यंत पोहोचू शकतो. इन्फोसिस (Infosys) आणि विप्रो (Wipro) सारख्या कंपन्या अधिग्रहणे (acquisitions) आणि नवीन AI युनिट्सद्वारे वाढ साधण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

परंतु, 12 मे च्या आकडेवारीनुसार, आयटी क्षेत्रालाही फटका बसला, जिथे या दिवशी 2% ते 5% पर्यंतची घसरण दिसून आली. हा कल देसाई यांच्या वाढ-केंद्रित (growth-focused) देशांतर्गत कंपन्यांच्या पसंतीपेक्षा वेगळा आहे.

गुंतवणूकदारांसाठी मुख्य चिंता

या सकारात्मक वाढीच्या अंदाजानुसार, काही छुपे धोके अजूनही आहेत. परदेशी भांडवलाचा सतत बाहेर जाणे, रुपयाचे अवमूल्यन आणि वाढलेला ऊर्जा खर्च यांसारख्या समस्या भारतीय शेअर्सवर दबाव आणत आहेत. गोल्डमन सॅक्स (Goldman Sachs) च्या मते, हे निर्गुंतवणूक (outflows) सुरूच राहण्याची शक्यता आहे. कंपन्यांच्या नफ्यात सातत्यपूर्ण वाढ आवश्यक असताना, वाढती ऊर्जा किंमत हे एक मोठे आव्हान आहे. मूडीजने कमी केलेला GDP वाढीचा अंदाज (6%) आर्थिक परिस्थिती अधिक कडक होत असल्याचे आणि ग्राहक खर्चात (consumer spending) घट होत असल्याचे संकेत देतो.

आयटी क्षेत्रात AI ही एक महत्त्वाची चालक शक्ती असली तरी, कंपन्यांना खर्च नियंत्रण (cost control), प्रशासकीय (governance) आणि प्रतिभेची कमतरता (talent shortages) यांसारख्या धोक्यांचा सामना करावा लागत आहे.

पुढे काय?

भारतीय शेअर बाजाराची पुढील दिशा भू-राजकीय तणाव (geopolitical tensions) आणि आर्थिक आव्हानांवर अवलंबून असेल. AI-आधारित वाढ आयटी क्षेत्रासाठी एक चांगली दीर्घकालीन कथा असली तरी, अल्पकालीन कामगिरी जागतिक आर्थिक परिस्थितीवर अवलंबून असेल. एसबीआय रिसर्च (SBI Research) ने FY25-26 साठी 7.5% वाढीचा अंदाज वर्तवला आहे, परंतु FY26-27 साठी तो 6.6% पर्यंत कमी होण्याची अपेक्षा आहे. बाजाराची स्थिर वाढ टिकवून ठेवण्यासाठी कच्च्या तेलाच्या किमती आणि रुपयाचे स्थिरीकरण (stabilization), तसेच भांडवली प्रवाह (capital flows) महत्त्वाचे ठरतील.