भारतीय स्मॉल-कॅप शेअर्सची धूम! मोठ्या शेअर्सना मागे टाकत अशी केली कमाल, पण आहेत धोकेही

स्मॉल-कॅप्सची कामगिरी, क्षेत्रांमधील कमकुवतपणा

फेब्रुवारी ते एप्रिल २०२६ या काळात भारतीय शेअर बाजारात स्मॉल आणि मिड-कॅप शेअर्सनी मोठी मुसंडी मारली आहे. Nifty Smallcap 100 इंडेक्स 6.5% तर Nifty Midcap 100 इंडेक्स 2.2% नी वधारला. याउलट, Nifty 50 आणि BSE Sensex सारखे मोठे इंडेक्स 4% आणि 4.8% नी घसरले. या तेजीमध्ये Nifty Metal इंडेक्स 6.6% नी आघाडीवर होता, तर रिअल इस्टेट, कन्झ्युमर ड्यूरेबल्स आणि फार्मा क्षेत्रांमध्ये 1% ते 2% ची वाढ दिसली. मात्र, Nifty PSU Bank इंडेक्स 11% नी कोसळला, तर ऑटो आणि प्रायव्हेट बँक इंडेक्स प्रत्येकी 7% नी घसरले. ऑइल अँड गॅस आणि आयटी (IT) क्षेत्रांमध्येही 5.6% आणि 4.6% ची घसरण नोंदवण्यात आली, जी एक मोठी चिंता आहे.

व्हॅल्युएशन मेट्रिक्स आणि गुंतवणूकदारांचा ओघ

स्मॉल आणि मिड-कॅप शेअर्सच्या या उत्कृष्ट कामगिरीमागे अनेक कारणे आहेत. पश्चिम आशियातील संघर्षानंतर आलेल्या घसरणीनंतर त्यांचे व्हॅल्युएशन (Valuation) आकर्षक झाले होते. प्रायमरी मार्केटमधील (Primary Market) मरगळ यामुळे रिटेल गुंतवणूकदारांनी आपले पैसे सेकंडरी मार्केटमध्ये, विशेषतः लहान कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये गुंतवले. NSDL च्या आकडेवारीनुसार, फेब्रुवारीच्या शेवटी आणि एप्रिलच्या अखेरीस देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (DIIs) सुमारे ₹1.9 ट्रिलियन गुंतवले, तर परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FIIs) सुमारे ₹1.7 ट्रिलियन इतकी रक्कम बाजारातून बाहेर काढली. विश्लेषकांच्या अंदाजानुसार, पुढील दोन वर्षांत स्मॉल-कॅप्स 20-25% वार्षिक परतावा देऊ शकतात, जो लार्ज-कॅप्सच्या 16% च्या अंदाजापेक्षा खूप जास्त आहे. सध्या स्मॉल-कॅप्स त्यांच्या पाच वर्षांच्या सरासरी 19.9x च्या तुलनेत 19.8x च्या P/E वर ट्रेड करत आहेत, तर P/B 2.4x आहे, जो त्यांच्या पाच वर्षांच्या सरासरी 2.8x पेक्षा कमी आहे.

धोके आणि बाजाराचे भविष्य

या उत्साहावर काही गंभीर धोकेही आहेत. ही तेजी प्रामुख्याने देशांतर्गत गुंतवणुकीवर अवलंबून आहे, कारण परदेशी गुंतवणूकदार सध्या जागतिक व्हॅल्युएशन आणि चलन स्थिरतेवर लक्ष केंद्रित करत आहेत. पश्चिम आशियातील अस्थिरतेमुळे तेलाच्या किमतीत सातत्याने वाढ झाल्यास महागाई वाढू शकते, ग्राहकांची मागणी घटू शकते आणि कंपन्यांचे मार्जिन कमी होऊ शकते, विशेषतः ऑटो आणि आयटी (IT) कंपन्यांसाठी. रुपयाचे अवमूल्यन (Depreciation) हे आणखी एक आव्हान आहे, ज्यामुळे आयातीचा खर्च वाढतो आणि डॉलर-आधारित कर्ज असलेल्या कंपन्यांवरील भार वाढतो. Nifty Smallcap 100 चा RSI (Relative Strength Index) देखील हा सेगमेंट ओव्हरबॉट (Overbought) असल्याचे सूचित करतो, ज्यामुळे करेक्शनचा धोका वाढतो.

कमाईतील वाढीची क्षमता

स्मॉल आणि मिड-कॅप शेअर्ससाठी कमाईतील वाढीचा (Earnings Growth) चक्र हा एक महत्त्वाचा चालक आहे. कंपन्यांचे बॅलन्स शीट सुधारत असून, कमाईत पुन्हा वाढ होण्याची अपेक्षा आहे. विश्लेषक पुढील दोन वर्षांत स्मॉल-कॅप्ससाठी 20-25% आणि लार्ज-कॅप्ससाठी 16% चा कमाई वाढीचा अंदाज वर्तवत आहेत. मात्र, ही वाढ भू-राजकीय स्थिरता, नियंत्रित महागाई आणि देशांतर्गत अर्थव्यवस्थेच्या साथीवर अवलंबून असेल.