भारतीय शेअर बाजारात भू-राजकीय तणावामुळे हाहाकार! मार्च २०२६ मध्ये मोठी घसरण

भू-राजकीय तणावाचा बाजारावर मोठा आघात

मार्च २०२६ मध्ये भारतीय शेअर बाजाराला भू-राजकीय तणावाचा मोठा फटका बसला आहे. इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे मध्य पूर्व क्षेत्रात तणाव वाढला आहे. यामुळे संभाव्य दीर्घकालीन युद्धाची भीती निर्माण झाली असून, तेलाच्या पुरवठा मार्गांना धोका निर्माण झाला आहे. याचा थेट परिणाम म्हणून ब्रेंट क्रूड तेलाच्या किमती $१०० प्रति बॅरलच्या वर गेल्या आणि मार्चअखेरीस त्या $११६.७० पर्यंत पोहोचल्या.

या भू-राजकीय चिंता आणि वाढत्या ऊर्जा किमतींमुळे परकीय संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FIIs) मोठ्या प्रमाणात भारतीय शेअर बाजारातून पैसे काढून घेतले. मार्च महिन्यात FIIs ने तब्बल ₹१.१४ लाख कोटी किमतीचे शेअर्स विकले, जो एका महिन्यात झालेली सर्वाधिक विक्री आहे. २०२६ या वर्षासाठी हा आकडा ₹१.२७ लाख कोटी पर्यंत पोहोचला आहे. या नकारात्मक वातावरणामुळे सेन्सेक्स निर्देशांक मध्यान्हापर्यंत १% पेक्षा जास्त घसरला, तर निफ्टी ५० २२,५०० च्या खाली आला. बँक निफ्टी निर्देशांकाची कामगिरी अधिकच खराब राहिली, ज्यामध्ये २८ मार्चपर्यंतच्या आठवड्यात सुमारे २.१६% घट झाली. विस्तृत निर्देशांकांमध्येही घट दिसून आली, ज्यात बीएसई १५० मिड-कॅप इंडेक्स आणि बीएसई २५० स्मॉल-कॅप इंडेक्स प्रत्येकी १.४% घसरले. निफ्टी मिड-कॅप १०० निर्देशांकात २७ मार्च रोजी २.२३% घट झाली, तर निफ्टी स्मॉल-कॅप १०० निर्देशांकात २८ मार्च रोजी संपलेल्या आठवड्यात ०.६३% घट झाली. बाजारातील अस्थिरता दर्शक इंडिया VIX मध्ये वाढ झाल्यामुळे गुंतवणूकदारांची भीती अधिक स्पष्ट झाली.

क्षेत्रांवरील परिणाम: फार्मा आणि पॉवरची संमिश्र स्थिती

या व्यापक बाजारातील विक्रीच्या वातावरणात, काही क्षेत्रांनी सुरुवातीला दिलासा देण्याचा प्रयत्न केला. फार्मा आणि पॉवर क्षेत्रातील काही शेअर्सनी तुलनेने चांगली कामगिरी दाखवली. मात्र, जवळून पाहिल्यास या बचावात्मक क्षेत्रांनाही बाजारातील नकारात्मकतेचा फटका बसला. निफ्टी फार्मा इंडेक्समध्ये २० मार्च रोजी संपलेल्या आठवड्यात १.२८% घट झाली आणि ३० मार्च रोजी तो २% पर्यंत घसरला, ज्यामुळे सुरक्षित गुंतवणुकीची मागणीही धोक्यात असल्याचे दिसले. २८ मार्च रोजी संपलेल्या आठवड्यात निफ्टी आयटी आणि फार्मा इंडेक्स हे साप्ताहिक वाढ दर्शवणारे एकमेव निर्देशांक होते, परंतु त्यांची वाढ केवळ १.१७% आणि ०.११% इतकीच मर्यादित होती, जी नफा बुकिंग किंवा बचावात्मक अपील कमी झाल्याचे दर्शवते.

पॉवर क्षेत्रातही कामगिरी संमिश्र होती. एनर्जी आणि पीएसयू (PSU) कंपन्यांनी मार्चच्या शेवटच्या आठवड्यात मोठ्या निर्देशांकांपेक्षा कमी घट दाखवली असली तरी, काही मोठ्या कंपन्यांना आव्हानांचा सामना करावा लागला. उदाहरणार्थ, पॉवर ग्रिड कॉर्पोरेशनच्या शेअर्सला मार्चच्या सुरुवातीला 'सेल' रेटिंग मिळाले होते, मात्र मार्चच्या मध्यापर्यंत ते 'होल्ड' पर्यंत सुधारले. ३० मार्च रोजी एसअँडपी बीएसई एनर्जी सेक्टरमध्ये केवळ ०.०१% ची किरकोळ वाढ झाली, जी बाजारात सातत्याने मजबूत क्षेत्र शोधण्यात येणारी अडचण दर्शवते.

मूल्यांकन आणि गुंतवणूकदारांची स्थिती

बाजारातील या घसरणीमुळे मूल्यांकनाचे चित्र संमिश्र दिसत आहे. मार्च २०२६ च्या अखेरीस, बँक निफ्टीचा प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशो १४.०० इतका कमी होता. निफ्टी स्मॉल-कॅप १०० सारखे विस्तृत निर्देशांक त्यांच्या ७ वर्षांच्या मध्यापेक्षा सुमारे ७% कमी, म्हणजेच २७.८३ च्या P/E वर व्यवहार करत होते. तर, निफ्टी मिड-कॅप १०० सुमारे ३०.१० च्या P/E वर, म्हणजेच ७ वर्षांच्या मध्यापेक्षा किंचित वर होते. निफ्टी मिड-कॅप सिलेक्ट मात्र २६.५५ च्या P/E सह, ७ वर्षांच्या मध्यापेक्षा जवळपास २३.३४% खाली, लक्षणीयपणे स्वस्त दिसत होते. एका बाजूला ही मूल्यांकनं आकर्षक वाटत असली, तरी वाढत्या इंडिया VIX मुळे स्पष्ट होणारे उच्च अस्थिरतेचे वातावरण गुंतवणूकदारांना नवीन भांडवल गुंतवण्यास संकोच करण्यास भाग पाडत आहे. २०२७ आर्थिक वर्षासाठी (FY27) GDP वाढीचा दर कमी होण्याचा अंदाज आणि महागाईत वाढ होण्याची शक्यता यामुळे आर्थिक दृष्टिकोन अधिक गुंतागुंतीचा झाला आहे.

पुढे काय? जोखमीचे घटक

बचावात्मक क्षेत्रांच्या सुरुवातीच्या मजबूत कामगिरीनंतरही, बाजारात मोठे धोके कायम आहेत. फार्मा क्षेत्रासाठी, आरोग्यसेवेची मागणी स्थिर असली तरी, कच्च्या मालाच्या वाढत्या किमती आणि पुरवठा साखळीतील व्यत्ययांमुळे मार्जिनवर दबाव येण्याची चिंता आहे. तसेच, जागतिक नियामक बदलांचाही या क्षेत्रावर परिणाम होऊ शकतो. पॉवर क्षेत्रासाठी, ऊर्जेची वाढती गरज आणि ऊर्जा संक्रमणासाठी ते महत्त्वाचे असले तरी, पायाभूत सुविधा विकासातील अंमलबजावणीचे धोके आणि सरकारी धोरणांवरील अवलंबित्व हे महत्त्वाचे मुद्दे आहेत. पॉवर ग्रिड कॉर्पोरेशनच्या भांडवली खर्चाच्या योजना (capex plans) मोठ्या ट्रान्समिशन गरजांशी जोडलेल्या आहेत. ऊर्जा किमतींमधील वाढ आणि औद्योगिक घडामोडींमधील घट यामुळे येणारी संभाव्य स्टॅगफ्लेशनची (Stagflation) परिस्थिती, जी हळूहळू बचावात्मक क्षेत्रांनाही प्रभावित करू शकते, हा एक मोठा धोका आहे. अमेरिकन डॉलरची ताकद आणि युएस बाँड यील्डमधील वाढ यामुळे विकसित बाजारपेठा जागतिक भांडवलासाठी अधिक आकर्षक बनल्या आहेत, ज्यामुळे भारतासारख्या उदयोन्मुख बाजारपेठांमधून FIIs चा निधी बाहेर जाणे सुरूच राहू शकते.

बाजाराचा दृष्टिकोन आणि विश्लेषकांचा इशारा

विश्लेषकांचे मत सध्या सावध आहे. ते गुंतवणूकदारांना शिस्तबद्ध आणि निवडक दृष्टिकोन ठेवण्याचा सल्ला देत आहेत, तसेच मोठ्या रॅलीजचा पाठलाग करण्याऐवजी मूलभूतदृष्ट्या मजबूत असलेल्या कंपन्यांवर लक्ष केंद्रित करण्यास सांगत आहेत. बाजारात अस्थिरता राहण्याची आणि भू-राजकीय घडामोडींवर आधारित चढ-उतार होण्याची शक्यता आहे. काही विश्लेषकांच्या मते, जर तणाव कमी झाला, तर एप्रिल मालिकेत (April series) बाजारात वेगाने सुधारणा दिसू शकते. परंतु, नजीकच्या भविष्यात अनिश्चितता कायम असून, उच्च-बीटा (high-beta) शेअर्सऐवजी गुणवत्तापूर्ण लार्ज-कॅप्स आणि देशांतर्गत (domestic) थीमवर लक्ष केंद्रित करण्याचा सल्ला दिला जात आहे. २०२७ आर्थिक वर्षासाठी (FY27) GDP वाढीचा दर ६.५% पर्यंत कमी होण्याचा अंदाज आहे, जो २०२६ आर्थिक वर्षातील (FY26) अपेक्षित ७.५% पेक्षा कमी आहे आणि ऊर्जा किमतीतील धक्क्यांमुळे मॅक्रोइकॉनॉमिक (Macroeconomic) आव्हाने वाढण्याची शक्यता आहे. जागतिक जोखीम कमी होईपर्यंत बाजारात मर्यादित श्रेणीतील व्यवहार आणि उच्च अस्थिरता अपेक्षित आहे.