भारतीय गुंतवणूकदार आता थेट परदेशात पैसे गुंतवणार? 'थीमॅटिक डायव्हर्सिफिकेशन'चा नवा ट्रेंड!

गुंतवणुकीचा दृष्टिकोन का बदलतोय?

सुरुवातीला भारतीय गुंतवणूकदार फक्त देशांतर्गत बाजारातच पैसे लावत होते. पण अलीकडील जागतिक बाजारातील पडझड आणि अनिश्चिततेमुळे हे स्पष्ट झाले आहे की, केवळ एकाच बाजारावर अवलंबून राहणे पुरेसे नाही. Moneycontrol Global Wealth Summit 2026 मध्ये हाच बदल दिसून आला. तज्ज्ञांनी सांगितले की, आता 'डायव्हर्सिफिकेशन' (Diversification) म्हणजे केवळ धोका कमी करणे नाही, तर एक महत्त्वाची स्ट्रॅटेजी (Strategy) बनली आहे. गुंतवणुकीचे योग्य नियोजन करून जगभरात पैसे लावल्यास कोणत्याही एका देशाच्या आर्थिक चक्रावर पोर्टफोलिओचे प्रदर्शन कमी अवलंबून राहते. Marcellus Investment Managers चे संस्थापक Saurabh Mukherjea यांनी सांगितले की, यामुळे गुंतवणुकीतून मिळणारा परतावा (Returns) स्थिर राहतो आणि एकाच अर्थव्यवस्थेतील मोठ्या चढ-उतारांपासून बचाव होतो.

जागतिक इनोव्हेशनचा फायदा कसा घ्याल?

भारताबाहेर संधी शोधण्याचे एक मोठे कारण म्हणजे इनोव्हेशन-आधारित वाढ (Innovation-driven growth). PGIM India Mutual Fund चे CEO Abhishek Tiwari यांच्या मते, भारत स्थिर वाढ देतो, पण AI आणि सेमीकंडक्टरसारख्या क्षेत्रांतील क्रांतीकारी नवीन शोध जगभरात होत आहेत. त्यामुळे, केवळ देशाची निवड करण्याऐवजी, AI, एनर्जी ट्रान्झिशन (Energy Transition) आणि ॲडव्हान्स्ड हेल्थकेअर (Advanced Healthcare) यांसारख्या जागतिक थिम्सवर लक्ष केंद्रित करण्याची गरज आहे. गुंतवणूकदारांनी 'कोणत्या' सेक्टरमध्ये गुंतवणूक केल्यास चांगला रिस्क-ॲडजस्टेड रिटर्न (Risk-adjusted return) मिळेल, याचा विचार करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, PGIM India Global Equity Opportunities Fund of Fund हा फंड आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांमध्ये गुंतवणुकीची संधी देतो.

जागतिक बाजारांनी भारतीय शेअर्सना मागे टाकले

2025 ते 2026 या काळात बाजारातील कामगिरी पाहता फरक स्पष्ट दिसतो. भारतीय शेअर्स स्थिर राहिले असले तरी, अमेरिकेच्या बाजारात मोठी वाढ झाली. MSCI India index ने USD मध्ये 4% चा परतावा दिला, तर MSCI Emerging Markets Index 20% पेक्षा जास्त वाढला. याचे कारण म्हणजे भारतीय शेअर्सचे जास्त व्हॅल्युएशन (Valuation), कमी नफा वाढ आणि परदेशी गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणात केलेली विक्री. अमेरिकेत पैसा तंत्रज्ञान (Technology) आणि AI बाजारात गेला. Marcellus Investment Managers च्या 'Consistent Compounders' स्कीमने एका वर्षात 8.37% चा परतावा दिला असला तरी, त्याचे व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता (AUM) कमी झाली आहे. PGIM India चा Global Equity Opportunities FoF, जो 2013 मध्ये लाँच झाला होता, फेब्रुवारी 2026 पर्यंत ₹1,511 कोटी AUM सह 9.41% परतावा दिला आहे. DSP Mutual Fund आता लार्ज-कॅप बँकिंग, IT आणि हेल्थकेअर स्टॉक्समध्ये चांगल्या किमतीत गुंतवणूक करण्याचा सल्ला देत आहे.

जागतिक आर्थिक घटक आणि चलन धोका (Currency Risk)

जागतिक आर्थिक ट्रेंडचा भारतीय गुंतवणुकीवर मोठा परिणाम होतो. अमेरिकेसारख्या देशांतील महागाई (Inflation) आणि वाढलेले व्याजदर (Interest Rates) भारतीय रुपयासारख्या (INR) चलनांना कमकुवत करू शकतात. सप्टेंबर 2024 पासून INR 8% पेक्षा जास्त घसरला असून, US डॉलरच्या तुलनेत 90 चा टप्पा ओलांडला आहे, ज्यामुळे परदेशी गुंतवणूकदारांचे नुकसान झाले आहे. चलनातील ही कमजोरी परदेशात गुंतवणूक करणाऱ्या भारतीयांसाठी धोका वाढवते. चलन हेजिंगचा (Currency Hedging) वाढलेला खर्च देखील भारतीय बॉण्ड्सना डॉलर बॉण्ड्सपेक्षा कमी आकर्षक बनवतो. मात्र, संभाव्य US फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर कपात, जी 2025 च्या उत्तरार्धात होऊ शकते, त्यामुळे जागतिक तरलता (Global Liquidity) वाढू शकते, उदयोन्मुख बाजारांमध्ये (Emerging Markets) रस वाढू शकतो आणि INR स्थिर होऊ शकतो.

जागतिक गुंतवणुकीचे नियम समजून घेणे

जगभरात गुंतवणूक करताना नियमांची गुंतागुंत असते. परदेशात गुंतवणूक करणाऱ्या भारतीय कंपन्यांना FEMA आणि RBI च्या नियमांचे पालन करावे लागते. वैयक्तिक गुंतवणूकदारांसाठी LRS (Liberalised Remittance Scheme) द्वारे थेट गुंतवणूक करणे सोपे झाले आहे. तरीही, चलनातील चढ-उतार आणि वेगवेगळे कर नियम हे महत्त्वाचे घटक आहेत. EY च्या अहवालानुसार, FY2024-25 मध्ये भारताची परदेशातील गुंतवणूक 67.74% ने वाढून $41.6 अब्ज झाली आहे.

धोके अजूनही कायम: व्हॅल्युएशन आणि भू-राजकारण (Geopolitics)

जागतिक डायव्हर्सिफिकेशन आणि थिमॅटिक गुंतवणुकीवर लक्ष केंद्रित करूनही, मोठे धोके आहेत. भारतीय आणि जागतिक बाजारातील, विशेषतः AI क्षेत्रातील, जास्त व्हॅल्युएशनमुळे बाजारात मोठी घसरण (Correction) होऊ शकते. अनेक गुंतवणूकदार कंपनीच्या मूलभूत तत्त्वांऐवजी (Fundamentals) किंमतीतील बदलांवर प्रतिक्रिया देतात. परदेशी गुंतवणूकदारांसाठी, डॉलरच्या तुलनेत INR ची कमजोरी ही एक मोठी चिंता आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) रुपयाच्या हालचालींवर कमी सक्रियपणे नियंत्रण ठेवताना दिसत आहे. भू-राजकीय संघर्ष (Geopolitical Conflicts), जसे की मध्य पूर्वेतील, ऊर्जा पुरवठ्यात व्यत्यय आणू शकतात, ज्यामुळे अस्थिरता आणि महागाईची चिंता वाढते.

तज्ज्ञ काय म्हणतात?

तज्ज्ञांचे मत आहे की, चांगल्या रिस्क मॅनेजमेंट (Risk Management) आणि नवीन इनोव्हेशनमध्ये प्रवेशासाठी जागतिक डायव्हर्सिफिकेशन सुरूच राहील. भारताची अर्थव्यवस्था मजबूत वाढत राहील, पण देशांतर्गत बाजारातील जास्त व्हॅल्युएशनमुळे जागतिक स्पर्धेत टिकून राहणे भारतीय शेअर बाजारासाठी आव्हानात्मक ठरू शकते. तज्ज्ञांनी शिस्तबद्ध गुंतवणूक (Disciplined Investing) आणि दीर्घकालीन दृष्टिकोन (Long-term view) ठेवण्याचे महत्त्व सांगितले. बाजारातील अस्थिरता कायम राहण्याची शक्यता असल्याने, अल्पकालीन किमतीतील बदलांचा पाठलाग करण्याऐवजी व्यवसायांना समजून घेण्यावर आणि थिमॅटिक गुंतवणुकीवर लक्ष केंद्रित केले जात आहे.