भारतीय शेअर बाजारात परदेशी गुंतवणूकदारांची विक्री, देशांतर्गत खरेदीदारांचा आधार - बाजारात जोरदार रस्सीखेच!

बाजाराची लवचिकता आणि अंतर्निहित कमजोरी

भारतीय शेअर बाजारात सध्या एक विशिष्ट लवचिकता (resilience) दिसून येत आहे, ज्यामुळे मोठी घसरण टाळता आली आहे. याला देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचा, विशेषतः डीआयआय (DIIs) आणि किरकोळ गुंतवणूकदारांचा, जोरदार पाठिंबा कारणीभूत आहे. परंतु, ही ताकद बाजाराच्या मूलभूत तत्त्वांमध्ये (fundamentals) आणि एकूण भावनांमध्ये (sentiment) वाढणारी दरी दर्शवते. मुख्य निर्देशांक अलीकडील उच्चांकाजवळ असले तरी, भू-राजकीय अनिश्चितता, त्याचा महागाईवर होणारा परिणाम आणि जागतिक भांडवली प्रवाह यामुळे ते अधिक असुरक्षित बनले आहेत.

कच्च्या तेलाचा तणाव आणि महागाई

पश्चिम आशियातील वाढत्या भू-राजकीय तणावामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती $100 प्रति बॅरलच्या वर गेल्या आहेत. मे 2026 च्या सुरुवातीला ब्रेंट क्रूड $112-114 पर्यंत पोहोचले होते. होर्मुझ सामुद्रधुनीभोवती पुरवठा विस्कळीत होण्याच्या भीतीमुळे ही दरवाढ झाली आहे. यामुळे भारतावर थेट परिणाम होत आहे, कारण भारत आपल्या तेलाच्या सुमारे 85% भागाची आयात करतो. वाढत्या ऊर्जा खर्चामुळे महागाई वाढण्याची चिंता पुन्हा वाढली आहे. मार्च 2026 मध्ये भारताचा CPI 3.4% पर्यंत वाढला होता आणि तो आणखी वाढण्याची शक्यता आहे. या वाढत्या किमती चालू खात्यातील तूट वाढवू शकतात आणि भारतीय रुपया कमकुवत करू शकतात, जो गेल्या महिन्यात जवळजवळ 2% आणि वर्षाभरात 10% ने घसरला आहे. जर महागाईचा कल कायम राहिला, तर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाला (RBI) व्याजदर वाढवण्याचा विचार करावा लागू शकतो.

देशांतर्गत तरलता विरुद्ध परदेशी गुंतवणूकदारांचा फिकेपणा

देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (DIIs) मजबूत लवचिकता दाखवली आहे. मे 2026 महिन्यात आजपर्यंत त्यांची निव्वळ गुंतवणूक अंदाजे ₹14,644.72 कोटी आहे. भारतीय शेअर्समधील DII ची मालकी 18.9% पर्यंत वाढली आहे. याउलट, एप्रिल 2026 पर्यंत परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांची (FIIs) मालकी 14 वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर 14.7% पर्यंत घसरली आहे. ही मोठी पुनर्रचना दर्शवते की परदेशी गुंतवणूकदार भारतामधील गुंतवणूक कमी करण्याचा निर्णय घेत आहेत. आयटी (IT), बीएफएसआय (BFSI) आणि एफएमसीजी (FMCG) क्षेत्रांतून मोठ्या प्रमाणात विक्री झाली आहे. DIIs बाजाराला आधार देत असले तरी, FIIs च्या सततच्या विक्रीमुळे बाजाराची वरची गती मर्यादित झाली आहे. FIIs ची परतफेड भू-राजकीय तणाव कमी होणे, रुपयामध्ये स्थिरता येणे, कच्च्या तेलाच्या किमती कमी होणे आणि एआय (AI) पेक्षा इतर जागतिक गुंतवणूक थीम्सचे पुनर्मूल्यांकन यावर अवलंबून असेल.

क्षेत्रांमधील बदल आणि मूल्यांकनाचे पैलू

उच्च वस्तूंच्या किमतींमुळे (commodity prices) ग्राहक-आधारित क्षेत्रांवर, जसे की ऑटो (Auto) आणि सिमेंट, कमाईच्या अंदाजात कपात होण्याचा परिणाम अधिक झाला आहे. याउलट, संरक्षण (defense), धातू (metals), पीएसयू बँका (PSU banks) आणि भांडवली बाजार (capital markets) यांसारख्या क्षेत्रांनी या वर्षात चांगली कामगिरी केली आहे आणि गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. मोतीलाल ओसवाल (Motilal Oswal) यांच्या संशोधनानुसार, पीएसयू बँका, संरक्षण आणि भांडवली बाजार यांमध्ये गुंतवणूक सुरू ठेवण्याची शिफारस आहे, तसेच ऐच्छिक ग्राहक वस्तू आणि नवीन युगातील प्लॅटफॉर्म्सचाही समावेश आहे. पारंपारिक बचावात्मक क्षेत्रे जसे की आयटी (IT) आणि एफएमसीजी (FMCG) यांनी कमी कामगिरी केली आहे, तरीही आरोग्यसेवा (healthcare) आणि दूरसंचार (telecom) यांसारख्या काही क्षेत्रांमध्ये स्थिरता दिसून येते. निफ्टी आणि सेन्सेक्सचे पी/ई (P/E) गुणोत्तर सुमारे 21 च्या आसपास आहे, जे सूचित करते की बाजार 'योग्य मूल्यांकित' (fairly valued) ते 'किंचित महाग' (slightly overvalued) या झोनमध्ये आहे, जे ऐतिहासिक सरासरीच्या जवळपास आहे. तथापि, गौतम दुग्गड (Gautam Duggad) यांनी नमूद केले की एप्रिल 2026 मध्ये निफ्टी दीर्घकालीन सरासरीच्या तुलनेत कमी मूल्यांकनावर (discount) व्यवहार करत होता, ज्यामुळे मूल्यांकन चित्र गुंतागुंतीचे आहे.

मंदीची शक्यता: सततची आव्हाने

भू-राजकीय धोका, उच्च तेलाच्या किमती आणि रुपयाचे अवमूल्यन यांचा हा एकत्रित परिणाम बाजारासाठी महत्त्वपूर्ण आव्हाने उभी करत आहे. पश्चिम आशियातील सततचा संघर्ष महागाईचा दबाव वाढवू शकतो, व्याजदर वाढण्याची गरज निर्माण करू शकतो आणि परदेशी भांडवल रोखू शकतो. बाजाराची मूलभूत ताकद निर्विवाद आहे, जी मजबूत आर्थिक वाढ आणि कंपन्यांची कमी झालेली कर्जे दर्शवते. परंतु, बाजाराची भावना नाजूक आहे. परदेशी गुंतवणूकदार, पूर्वीच्या ट्रेंडमुळे थकलेले आणि जागतिक आर्थिक स्थिरतेवर स्पष्टता शोधत असलेले, हे मॅक्रो धोके कमी होईपर्यंत भारतासारख्या विकसनशील बाजारांकडे दुर्लक्ष करणे सुरू ठेवू शकतात. महागाई व्यवस्थापनात कोणतीही चूक किंवा रुपयाचे आणखी अवमूल्यन झाल्यास मोठी घसरण होऊ शकते, जी देशांतर्गत गुंतवणुकीच्या आधाराची परीक्षा घेईल.

भविष्यातील कल

मोतीलाल ओसवालचे गौतम दुग्गड (Gautam Duggad) यांचा अंदाज आहे की चौथ्या तिमाहीतील कमाईची वाढ 10% पर्यंत मंदावू शकते, पण आर्थिक वर्ष 2025-26 (FY26) आणि 2026-27 (FY27) मध्ये कमाई 10-15% ने वाढण्याची शक्यता आहे, जी भू-राजकीय स्थिरतेवर अवलंबून असेल. संरचनात्मक वाढीमुळे मिड-कॅप स्टॉक्स (mid-cap stocks) चांगली कामगिरी करतील अशी अपेक्षा आहे, ज्यामुळे ते लक्ष केंद्रित करण्याचे एक प्रमुख क्षेत्र बनतील. बाजाराची दिशा पश्चिम आशियातील संघर्ष कधी संपतो आणि त्याचा वस्तूंच्या किमती आणि जागतिक तरलतेवर काय परिणाम होतो यावर अवलंबून असेल. तणाव कमी होणे (de-escalation) ही बाजारात टिकाऊ तेजी येण्यासाठी मुख्य उत्प्रेरक (catalyst) ठरू शकते, ज्यामुळे बाजाराची मूलभूत ताकद पुन्हा एकदा दिसून येईल.