Whalesbook
२०25: भारतीय बाजाराची संथ गती
२०२५ हे वर्ष भारतीय शेअर बाजारासाठी संमिश्र ठरले. निफ्टी ५० (Nifty 50) ने सलग दहावे वर्ष सकारात्मक राहण्याचा विक्रम केला असला तरी, यावर्षी बाजारात केवळ 10.7% ची वाढ नोंदवली गेली. याउलट, जपान आणि दक्षिण कोरियासारख्या प्रमुख जागतिक बाजारांनी 20% पेक्षा जास्त तर MSCI इमर्जिंग मार्केट्स (MSCI Emerging Markets) इंडेक्सने तब्बल 34% ची जबरदस्त वाढ नोंदवली. देशांतर्गत चांगल्या गुंतवणुकीनंतरही, बाजारात ही पिछेहाट दिसून आली. यामागे बाजारातील प्रचंड व्हॅल्युएशन्स, कंपन्यांच्या कमाईत घट आणि परदेशी गुंतवणूकदारांनी (FPIs) वर्षभर केलेली विक्री यांसारखी कारणे असल्याचे मानले जात आहे.
AI चा प्रभाव: संधी की आव्हान?
कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे (AI) वेड जगभर पसरले असून, यात मोठी गुंतवणूकही होत आहे. भारतीय कंपन्यांनीही AI मध्ये सर्वाधिक गुंतवणूक करण्याची तयारी दर्शवली आहे, जी जागतिक सरासरीपेक्षा जास्त आहे. विशेषतः आयटी (IT) क्षेत्रातील कंपन्या AI क्षमता वाढवण्यासाठी सज्ज आहेत. २०२६ मध्ये AI संबंधित खर्चात वाढ अपेक्षित आहे. मात्र, २०२५ मध्ये बाजारातील वाढ मोठ्या कंपन्यांपुरती मर्यादित राहिली. AI च्या लाभांमुळे किंवा मजबूत कमाईमुळे मोठ्या कंपन्यांच्या शेअर्सनी तेजी अनुभवली, पण अनेक मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप कंपन्यांना मात्र संघर्ष करावा लागला.
स्मॉल-कॅप्स: आकर्षक 'एंट्री पॉइंट' की 'व्हॅल्यू ट्रॅप'?
बाजारपेठेतील या फरकामुळे, तज्ज्ञांकडून स्मॉल-कॅप आणि मिड-कॅप शेअर्समध्ये गुंतवणूक वाढवण्याचा सल्ला दिला जात आहे. कारण या शेअर्समध्ये अलीकडे मोठी घसरण झाली होती. निफ्टी स्मॉलकॅप (Nifty SmallCap) इंडेक्स, ज्याने यापूर्वी उत्कृष्ट परतावा दिला होता, २०२५ मध्ये तब्बल 7-9% घसरला, जी २०२२ नंतरची सर्वात मोठी घसरण आहे. तज्ज्ञांच्या मते, ही घसरण दीर्घकालीन गुंतवणूकदारांसाठी आकर्षक 'एंट्री पॉइंट' ठरू शकते. पण या धोरणात मोठे धोके आहेत. मिड-कॅप आणि स्मॉल-कॅप शेअर्सचे व्हॅल्युएशन्स अजूनही खूप जास्त आहेत; मिड-कॅपसाठी फॉरवर्ड पी/ई (Forward P/E) 29.2x आणि स्मॉल-कॅपसाठी 25.1x आहे, जे त्यांच्या दीर्घकालीन सरासरीपेक्षा खूप जास्त आहे. यासोबतच, FY26 च्या उत्तरार्धात स्मॉल-कॅप सेगमेंटमध्ये जवळपास 40% कंपन्यांनी अपेक्षित कमाई केली नाही, ज्यामुळे या सेगमेंटच्या कमाईत वर्षागणिक 5% घट झाली.
नियामक बदल आणि जागतिक घडामोडी
गुंतवणुकीवर अनेक महत्त्वपूर्ण नियामक आणि व्यापारिक बदलांचा परिणाम होत आहे. भारत आणि युरोपियन युनियन (EU) यांच्यातील मुक्त व्यापार करारामुळे (FTA) व्यापार आणि पुरवठा साखळी मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे फार्मास्युटिकल (Pharmaceutical) क्षेत्राला विशेष फायदा होईल. याच धोरणांचा भाग म्हणून, भारत-अमेरिका व्यापार कराराने अनेक भारतीय निर्यातीवरील टॅरिफ (Tariff) 18% पर्यंत कमी केले आहेत. तसेच, २०२६ च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पात (Union Budget 2026) पायाभूत सुविधा आणि देशांतर्गत वाढीवर लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे, ज्यात भांडवली खर्चाला (Capex) चालना, सेमीकंडक्टर निर्मितीला पाठिंबा आणि रेल्वे तसेच बायोफार्मा क्षेत्रातील उपक्रमांचा समावेश आहे. जागतिक स्तरावर, व्याजदर कमी होण्याची आणि अमेरिकन डॉलर (US Dollar) मजबूत होण्याची अपेक्षा आहे, जी विकसनशील बाजारांसाठी (Emerging Markets) फायदेशीर ठरू शकते. मात्र, EU च्या कार्बन बॉर्डर ऍडजस्टमेंट मेकॅनिझम (CBAM) सारख्या धोरणांमुळे भारतीय निर्यातदारांसमोर आव्हाने कायम आहेत.
धोक्याची घंटा: व्हॅल्युएशन आणि कमाईतील त्रुटी
स्मॉल आणि मिड-कॅप्समध्ये गुंतवणूक वाढवण्याचा सल्ला देताना, या क्षेत्रांमधील संरचनात्मक आव्हानांकडे दुर्लक्ष केले जात आहे. वाढलेले व्हॅल्युएशन आणि कमाईतील सातत्याने होणारी निराशा यामुळे 'एंट्री पॉइंट' खऱ्या संधींऐवजी 'व्हॅल्यू ट्रॅप' ठरू शकतात. २०२५ मध्ये निफ्टी ५०० (Nifty 500) मधील सुमारे 73% शेअर्स त्यांच्या उच्चांकापासून 10% पेक्षा जास्त खाली होते, जे केवळ स्टॉक-विशिष्ट समस्यांऐवजी बाजारातील व्यापक समस्या दर्शवते. सेक्टर-विशिष्ट फंडांमधील (Sector-specific funds) धोका स्मॉल-कॅपमध्ये जास्त असतो, जिथे एका उद्योगातील घसरण गुंतवणूकदारांना मोठे नुकसान पोहोचवू शकते. ऐतिहासिकदृष्ट्या, या विभागांची चांगली कामगिरी मजबूत कमाईच्या वाढीवर अवलंबून असते, जी अलीकडील तिमाहीत अनेक स्मॉल-कॅप कंपन्यांमध्ये दिसून आलेली नाही.
२०२६ ची वाटचाल: सावध आशावाद
२०२६ मध्ये भारतीय इक्विटीसाठी (Indian Equities) दृष्टिकोन सावध आशावादी आहे. सुधारित कमाई, स्थिर आर्थिक वाढ आणि २०२५ च्या तुलनेत अधिक वाजवी व्हॅल्युएशनमुळे बाजारात चांगली कामगिरी अपेक्षित आहे. विश्लेषकांच्या मते, बाजाराची कामगिरी निवडक स्टॉक पिकिंगला (Selective Stock Picking) अधिक फायदेशीर ठरेल, केवळ इंडेक्समध्ये (Index) गुंतवणूक करण्यापेक्षा. AI मधील जागतिक ट्रेंड आणि अनुकूल धोरणे पार्श्वभूमी तयार करत असली तरी, स्मॉल-कॅप्समधील वाढलेले व्हॅल्युएशन आणि नियामक अडथळे यांसारखे धोके लक्षात घेऊन संतुलित दृष्टिकोन ठेवणे आवश्यक आहे. बाजाराची दिशा यावर अवलंबून असेल की भारतातील संरचनात्मक वाढीची (Structural Growth) कहाणी सर्व मार्केट कॅपिटलायझेशनमध्ये (Market Capitalization) सातत्यपूर्ण कमाईत रूपांतरित होते की नाही, किंवा सध्याची अस्थिरता आणि व्हॅल्युएशन चिंता व्यापक बाजारातील सहभागावर दबाव आणत राहते की नाही.