Whalesbook
किरकोळ गुंतवणूकदार घेतायेत 'प्रॉफिट', DIIs चा दबदबा वाढतोय
या तिमाहीत (December 2025) भारतीय शेअर बाजारात मालकी हक्कामध्ये (Ownership Structure) मोठे बदल झाले आहेत. डिसेंबर 2021 नंतर प्रथमच, किरकोळ गुंतवणूकदारांची NSE-सूचीबद्ध कंपन्यांमधील हिस्सेदारी 7.25% इतकी कमी झाली आहे. विशेष म्हणजे, या काळात निफ्टी 50 निर्देशांकात 6.2% ची वाढ होऊनही, किरकोळ गुंतवणूकदारांनी ₹57,404 कोटी किमतीचे शेअर्स विकले. हा आकडा सूचित करतो की गुंतवणूकदार बाजारातील तेजीचा फायदा घेऊन 'प्रॉफिट बुकिंग' करत आहेत, म्हणजेच नफा कमावून बाहेर पडत आहेत.
देशांतर्गत भांडवलाची ताकद वाढली
किरकोळ गुंतवणूकदारांनी विकलेले शेअर्स देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (DIIs) मोठ्या प्रमाणात खरेदी केले आहेत. म्युच्युअल फंड, विमा कंपन्या आणि बँका यांसारख्या DIIs ने डिसेंबर तिमाहीत बाजारात ₹2 लाख कोटींहून अधिक गुंतवणूक केली. यामुळे त्यांची बाजारातील एकूण हिस्सेदारी वाढून आता 18.7% च्या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचली आहे. विशेषतः म्युच्युअल फंडांची हिस्सेदारी 11.1% पर्यंत वाढली आहे, जी एक नवा उच्चांक आहे. या वाढत्या गुंतवणुकीमुळे DIIs आता एकूण मार्केट शेअरमध्ये विदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांपेक्षा (FPIs) पुढे गेले आहेत.
FPIs ची विक्री सुरूच
याउलट, परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदार (FPIs) भारतीय बाजारातून पैसे काढणे सुरूच ठेवत आहेत. त्यांनी डिसेंबर तिमाहीत ₹13,072 कोटी किमतीचे शेअर्स विकले. डिसेंबर 2025 पर्यंत, बाजारातील त्यांची हिस्सेदारी 16.6% पर्यंत घसरली आहे, जी डिसेंबर 2020 मधील 21.2% पेक्षा खूपच कमी आहे. जागतिक बाजारातील अनिश्चितता, अमेरिकेतील वाढलेले व्याजदर आणि AI-संबंधित बाजारांकडे भांडवल वळवणे ही FPIs च्या विक्रीमागील प्रमुख कारणे असल्याचे सांगितले जात आहे.
प्रमोटर्सची हिस्सेदारीही घसरली
एकंदरीत मालकी हक्काच्या रचनेत आणखी एक बदल म्हणजे, NSE-सूचीबद्ध कंपन्यांमधील प्रमोटर्सची (Promoters) हिस्सेदारीही डिसेंबर तिमाहीत 49.73% पर्यंत घसरली आहे, जी गेल्या 5 वर्षांतील सर्वात कमी पातळी आहे.
बाजाराची परिपक्वता आणि पुढील दिशा
सध्याची बाजारातील परिस्थिती भारतीय शेअर बाजाराची वाढती परिपक्वता (Maturity) दर्शवते. एकेकाळी FPIs बाजाराला दिशा देत असत, परंतु आता DIIs आणि किरकोळ गुंतवणूकदारांच्या वाढत्या सहभागामुळे देशांतर्गत भांडवल बाजाराला आधार देत आहे. निफ्टी 50 सध्या 22.3 च्या प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशोवर ट्रेड करत आहे, जी एक वाजवी व्हॅल्युएशन (Valuation) मानली जात आहे. यामुळेच किरकोळ गुंतवणूकदार तेजीचा फायदा घेऊन नफा कमावण्याचा विचार करत आहेत. जानेवारी ते नोव्हेंबर 2025 या काळात भारतीय म्युच्युअल फंडात ₹8.55 लाख कोटी इतकी गुंतवणूक आली आहे, जी देशांतर्गत गुंतवणूकदारांची ताकद दर्शवते.
धोके आणि आव्हाने
या देशांतर्गत भांडवलावर आधारित वाढीमध्ये काही धोके देखील आहेत. जर देशांतर्गत भावना (Domestic Sentiment) बदलल्या, तर बाजारात अस्थिरता वाढू शकते. जागतिक आर्थिक मंदी किंवा भू-राजकीय तणाव वाढल्यास, DIIs सुद्धा अधिक बचावात्मक भूमिका घेऊ शकतात. तसेच, निफ्टीचे सध्याचे व्हॅल्युएशन, जरी जास्त नसले तरी, भविष्यात कमाईत (Earnings Growth) घट झाल्यास दबावाखाली येऊ शकते.
भविष्यातील वाटचाल
विश्लेषकांच्या मते, देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचे वर्चस्व यापुढेही भारतीय शेअर बाजाराची दिशा ठरवत राहील. सिस्टिमॅटिक इन्व्हेस्टमेंट प्लॅन (SIP) द्वारे होणारी सातत्यपूर्ण गुंतवणूक बाजाराला स्थिरता देईल. यामुळे भारतीय बाजारपेठ परदेशी भांडवलाच्या अचानक बाहेर पडण्यावर (Capital Flight) कमी अवलंबून राहील. FPI प्रवाह अस्थिर राहण्याची शक्यता असली तरी, DIIs ची वाढती उपस्थिती बाजारात स्थिरता आणेल आणि भविष्यातील वाढीला चालना देईल. भारतीय शेअर बाजाराचे भविष्य आता परदेशी भांडवलावर अवलंबून न राहता, देशांतर्गत भांडवलाद्वारे चालवले जाण्याची शक्यता आहे.