AI Rally: दिलासा की धोका? जागतिक बाजारात वाढती चिंता!

AI च्या फिव्हरची दोन टोके

२०२६ च्या सुरुवातीला जागतिक इक्विटी मार्केट्स (Global Equity Markets) एका गुंतागुंतीच्या परिस्थितीतून जात आहेत. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुळे येणाऱ्या वाढीची मोठी चर्चा असली तरी, बाजारात खोलवर असलेल्या अस्थिरतेची चिन्हेही वाढत आहेत. Amazon, Google, Meta आणि Microsoft सारख्या मोठ्या टेक कंपन्यांनी AI इन्फ्रास्ट्रक्चरसाठी भांडवली खर्चात (Capital Expenditure) मोठी वाढ करण्याचे संकेत दिले आहेत. या कंपन्यांनी खर्चात वर्षाला 56% वाढ अपेक्षित धरली आहे. उदाहरणार्थ, Google २०२६ मध्ये $175 ते $185 अब्ज तर Amazon $200 अब्ज भांडवली खर्चाचे नियोजन करत आहे. यामुळे खर्च-उत्पन्न गुणोत्तर (Capital Expenditure-to-Revenue Ratios) दशकातील उच्चांकावर पोहोचले आहे. गुंतवणुकीतील या तेजीमुळे आशावाद वाढला असून, काही विश्लेषक AI मुळे एक नवीन 'सुपरसायकल' येईल अशी शक्यता वर्तवत आहेत, ज्यामुळे कंपन्यांच्या नफ्यात दुहेरी अंकी वाढ (Double-digit Earnings Growth) आणि बाजारात एकूणच तेजी येईल. मात्र, एवढ्या वेगाने होणारा खर्च टिकेल का आणि 'विजेता सर्वकाही घेईल' (Winner-takes-all) अशा स्थितीत अनेक कंपन्या मागे पडतील का, याबद्दल चिंता व्यक्त केली जात आहे. २०२६ मध्ये $600 अब्ज इतका प्रचंड AI-संबंधित भांडवली खर्च होणार असल्याने, या तंत्रज्ञान क्रांतीच्या भौतिक मर्यादा आणि ऊर्जेचा वापर यावरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

कथेवर आधारित तेजी की मूलभूत तत्त्वे? बाजारात बदल अपेक्षित?

सध्याच्या बाजारातील तेजीला AI आणि तंत्रज्ञानातील नवकल्पनांच्या (Technological Innovation) आकर्षक कथांचा मोठा हात आहे. डाऊ जोन्स इंडस्ट्रियल ऍव्हरेज (Dow Jones Industrial Average) 50,000 च्या पुढे गेल्यासारखे इंडेक्सही तेजीत आहेत. मात्र, या तेजीचे भविष्य काय, हा प्रश्न उरतो. व्यापक क्षेत्रांमध्ये (Broader Sectors) रोटेशन आणि बाह्य घटकांशिवाय (External Catalysts) ही तेजी टिकेल का, यावर मार्केटचे निरीक्षक प्रश्न विचारत आहेत. विशेषतः जास्त लीव्हरेज (High Leverage) असताना, केवळ कथेवर आधारित (Narrative-driven) तेजी लवकर आणि वेगाने कोसळू शकते, असा इशारा दिला जात आहे. इतिहासात डोकावल्यास, मोठे मार्केट करेक्शन्स (Market Drawdowns) हे अनेकदा गर्दीच्या ट्रेड्स (Crowded Trades) आणि लीव्हरेज कमी करण्यामुळे (Leverage Unwinds) आलेले आहेत, ज्यामुळे किमती मूलभूत मूल्यांपासून (Fundamental Valuations) दूर जातात. डॉट-कॉम (Dot-com) काळातील परिस्थिती हे याचे उत्तम उदाहरण आहे की, कितीही मोठी तांत्रिक प्रगती झाली तरी इक्विटी रिटर्न्स (Equity Returns) लगेच किंवा सरळ रेषेत मिळतीलच असे नाही. Amazon सारख्या कंपन्यांनाही त्यांच्या १९९९ च्या उच्चांक ओलांडायला बराच काळ लागला होता. [cite:News1] तज्ज्ञांच्या मते, २०२६ पर्यंत, मार्केट केवळ सट्टा (Speculative Growth Stories) किंवा कथेवर आधारित कंपन्यांना सहन करणार नाही. कंपन्यांनी केलेल्या भांडवली खर्चाचे रूपांतर प्रत्यक्ष नफ्यात (Profits) आणि मार्जिनमध्ये (Margins) दाखवणे आवश्यक असेल. बाजारात आधीच वाढलेल्या व्हॅल्युएशन्समुळे (Elevated Equity Valuations) आता जास्त उसळीची शक्यता कमी दिसत आहे, त्यामुळे भविष्यातील रिटर्न्स हे कमाईवर (Earnings-driven) आणि निवडक कंपन्यांमध्येच येतील असे दिसते.

जागतिक चिंतेच्या पार्श्वभूमीवर भारतासाठी सकारात्मक चित्र

जागतिक बाजारात सध्या जी सावधगिरी दिसून येत आहे, त्याच्या अगदी उलट भारतात इक्विटी मार्केटबद्दल (Equity Market) अनेक विश्लेषकांना सकारात्मक वाटते. २०२६ मध्ये भारतीय बाजारपेठ वाढीच्या एका नवीन टप्प्यात प्रवेश करेल, असा अंदाज आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे कंपन्यांची सुधारलेली कमाई (Corporate Earnings), अनुकूल मॅक्रो परिस्थिती (Supportive Macro Conditions) आणि देशांतर्गत गुंतवणूकदारांचा (Domestic Investor) टिकून असलेला सहभाग. अंदाजानुसार, FY26 मध्ये निफ्टी (Nifty) कमाई 10% वाढू शकते आणि FY26-27 दरम्यान ती 12-15% पर्यंत वाढेल. याला मजबूत GDP वाढ, संभाव्य GST सुव्यवस्थीकरण (GST Rationalization) आणि व्याजदरातील कपात (Interest Rate Cuts) यांचा पाठिंबा असेल. युरोप आणि युनायटेड किंगडमसोबत (Europe and the UK) वाढणारा व्यापार (Trade Dynamics) हे भारताच्या भविष्यासाठी अत्यंत सकारात्मक मानले जात आहे. [cite:News1] २०२५ मध्ये कमाईतील घसरण (Earnings Downgrades) आणि परदेशी गुंतवणूकदारांच्या (Foreign Institutional Investors) आउटफ्लोमुळे (Outflows) भारतीय बाजार जागतिक सहकाऱ्यांपेक्षा मागे पडला असला तरी, आता परिस्थिती अनुकूल होत असल्याचे दिसत आहे. लिक्विडिटी-आधारित (Liquidity-driven) तेजीनंतर, आता कमाईची कामगिरी (Earnings Delivery), धोरणात्मक जुळवाजुळव (Policy Alignment) आणि मॅक्रो स्थिरता (Macro Stability) हे परताव्याचे मुख्य चालक असतील. रुपया स्थिर झाल्यामुळे परदेशी गुंतवणूकदारांनी पुन्हा खरेदी सुरू केली आहे.

संरचनात्मक कमकुवतपणा आणि जोखमीचे घटक

AI बद्दलचा आशावाद आणि भारतासारख्या बाजारांची सकारात्मक स्थिती असूनही, अनेक संरचनात्मक कमकुवतपणा (Structural Weaknesses) आणि जोखमीचे घटक (Risk Factors) आहेत. अमेरिकेतील ग्राहकांचा विश्वास (Consumer Confidence) थोडा स्थिर झाला असला तरी, तो ऐतिहासिकदृष्ट्या कमी पातळीवर आहे. ही वाढ प्रामुख्याने जास्त संपत्ती असलेल्या कुटुंबांनाच मिळत आहे, ज्यांच्याकडे शेअर बाजारात मोठी गुंतवणूक आहे. यामुळे, मालमत्तेच्या किमतीतील वाढ (Asset Price Inflation) आणि सामान्य आर्थिक कल्याण (Broader Economic Well-being) यांच्यातील तफावत दिसून येते. भू-राजकीय तणाव (Geopolitical Tensions) आणि व्यापार युद्धे (Trade Disputes) जागतिक भावनांवर (Global Sentiment) दबाव टाकत आहेत, जरी बाजारपेठांनी या संकटांकडे काही प्रमाणात दुर्लक्ष केले आहे. याव्यतिरिक्त, जागतिक आर्थिक वाढीचा दर (Global Economic Growth Rate) त्याच्या दीर्घकालीन ट्रेंडपेक्षा (Long-term Trend) कमी आहे आणि पुढील वर्षाबद्दलचा व्यावसायिक आशावाद (Business Optimism) भू-राजकीय अनिश्चिततेमुळे (Geopolitical Uncertainty) ट्रेंडपेक्षा खूपच खाली आहे. मालमत्तेचे वेगाने अप्रचलित होणे (Rapid Obsolescence of Assets), भांडवलाचे महागडे पुनर्वितरण (Costly Reallocation of Capital) आणि AI उत्पादकतेतून (AI Productivity Gains) अपेक्षित असलेल्या निराशाजनक परिणामांमुळे गुंतवणुकीत अचानक घट होऊ शकते आणि विशेषतः AI-संबंधित कंपन्यांमध्ये बाजारात मोठी घसरण (Financial Market Correction) होऊ शकते. देशांतर्गत लिक्विडिटी सपोर्टमध्ये (Domestic Liquidity Support) घट, क्रूड ऑइलच्या किमतीत वाढ किंवा व्यापार तूट (Trade Deficit) वाढणे हे २०२६ मध्ये बाजारावर दबाव आणणारे घटक ठरू शकतात.