Venture Capital कंपन्यांनी आता स्टार्टअप्सच्या निवडीत आपली रणनीती बदलली आहे. आता केवळ फायनान्शिअल डेटा पाहण्याऐवजी, फाउंडरच्या वर्तणुकीचे आणि कामाच्या पद्धतीचे सखोल 'लेव्हल २' परीक्षण केले जाणार आहे.
गेल्या अनेक वर्षांपासून वेंचर कॅपिटल (VC) उद्योगाचा भर केवळ 'डेटा रूम' मॉडेलवर होता. यामध्ये आर्थिक ताळेबंद, कस्टमर कॉन्ट्रॅक्ट्स आणि कंपनीच्या वाढीचा इतिहास तपासला जायचा. मात्र, भारतीय स्टार्टअप इकोसिस्टम जसजशी प्रगल्भ होत आहे, तसतसे गुंतवणूकदारांना हे उमजले आहे की कंपनीचे यश केवळ बिझनेस मॉडेलवर नाही, तर ती चालवणाऱ्या नेतृत्वाच्या नैतिकतेवरही अवलंबून असते.
फायनान्शिअल स्प्रेडशीटच्या पलीकडे
पारंपारिक 'लेव्हल १' तपासणीत क्रेडिट हिस्ट्री, पब्लिक रेकॉर्ड्स आणि कायदेशीर खटल्यांची माहिती घेतली जाते. मात्र, अशा प्रकारच्या तपासणीतून फाउंडर संकटकाळात किंवा दबावाखाली कसा वागेल, याचा अंदाज येत नाही. अलीकडच्या काळात काही स्टार्टअप्समध्ये झालेली आर्थिक गैरव्यवस्था लक्षात घेता, गुंतवणूकदारांना आता केवळ आर्थिक शिस्त पुरेशी वाटत नाही.
'लेव्हल २' ड्यु डिलिजन्सचा वाढता प्रभाव
या त्रुटी भरून काढण्यासाठी आता 'लेव्हल २' ड्यु डिलिजन्स पद्धत वापरली जात आहे. यामध्ये फाउंडरच्या माजी कर्मचाऱ्यांशी, सप्लायर्सशी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांशी गुप्तपणे चर्चा केली जाते. Arkam Ventures चे CFO विष्णूहरी पारेख यांनी नमूद केल्याप्रमाणे, भांडवल गुंतवण्यापूर्वी विश्वास निर्माण करण्यासाठी ही पद्धत अत्यंत महत्त्वाची ठरत आहे. याचा मुख्य उद्देश फाउंडरच्या स्वभावातील सातत्य तपासणे आणि भविष्यातील धोके ओळखणे हा आहे.
स्टार्टअप गुंतवणुकीत मोठा बदल
पूर्वीचा स्टार्टअप मार्केटचा भर हा केवळ वेगवान वाढ आणि मार्केट शेअरवर होता. परंतु आता SEBI सारख्या नियामकांच्या वाढत्या दबावामुळे गुंतवणूकदार दीर्घकालीन शाश्वत कारभाराला (Governance) जास्त महत्त्व देत आहेत. येणाऱ्या काळात ज्या स्टार्टअप्समध्ये पारदर्शकता आणि नैतिक नेतृत्व दिसून येईल, त्यांनाच जास्त सुरक्षित भांडवल मिळणे सोपे जाणार आहे.