Uber चे माजी CEO Travis Kalanick यांनी व्हेंचर कॅपिटल (Venture Capital) इंडस्ट्रीवर टीका केली आहे. त्यांच्या मते, फक्त 1% व्हेंचर कॅपिटलिस्ट (VC) स्टार्टअप्सना खरी मदत करतात. त्यांनी तर Benchmark सारख्या काही कंपन्यांपासून दूर राहण्याचा सल्लाही दिला आहे.
Uber चे को-फाउंडर आणि माजी CEO, Travis Kalanick, यांनी व्हेंचर कॅपिटल (VC) क्षेत्रावर जोरदार टीका केली आहे. त्यांच्या मते, बहुसंख्य गुंतवणूकदार स्टार्टअप्सना (Startups) खरी मदत करत नाहीत. एका ताज्या पॉडकास्टमध्ये बोलताना Kalanick यांनी अंदाज व्यक्त केला की, फक्त 1% व्हेंचर कॅपिटलिस्ट्स खऱ्या अर्थाने उपयुक्त ठरतात, तर इतर अनेक 'नुकसान न करण्याची' (Do No Harm) किमान पातळीसुद्धा गाठू शकत नाहीत.
Kalanick यांनी संस्थापक आणि गुंतवणूकदार यांच्यातील संबंधांची तुलना गुरू-शिष्य (Mentorship) नात्याशी केली. ते म्हणाले की, अनेक गुंतवणूकदार सक्रिय मार्गदर्शन करण्याऐवजी फक्त वेळोवेळी चौकशी करण्यापुरते मर्यादित राहतात.
धोक्याची घंटा?
Kalanick यांचा हा दृष्टिकोन त्यांच्या Uber मधून 2017 मध्ये झालेल्या वादग्रस्त बाहेर पडण्याशी जोडलेला आहे. त्यावेळी त्यांचे सुरुवातीचे गुंतवणूकदार असलेल्या Benchmark Capital सोबत झालेल्या बोर्डरूममधील (Boardroom) संघर्षामुळे त्यांना राजीनामा द्यावा लागला होता. याच अनुभवामुळे, Kalanick यांनी आताच्या फाउंडर्सना (Founders) गुंतवणूकदार निवडताना काळजी घेण्याचा सल्ला दिला आहे. विशेषतः Benchmark Capital पासून दूर राहण्याचा त्यांचा इशारा महत्त्वाचा आहे. यातून बोर्डरूममधील सत्ता संतुलन आणि कंपन्यांच्या धोरणांवर गुंतवणूकदारांचा कसा प्रभाव असतो, हे दिसून येते.
'Atoms' आणि भांडवली गरजा
Kalanick सध्या 'Atoms' नावाच्या त्यांच्या खाजगी रोबोटिक्स स्टार्टअपवर (Robotics Startup) काम करत आहेत. हे स्टार्टअप औद्योगिक AI आणि रोबोटिक्स क्षेत्रात कार्यरत असून, अलीकडेच Andreessen Horowitz च्या नेतृत्वाखाली $1.7 अब्ज डॉलर्सचा निधी उभारला आहे. हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, Atoms हे खाजगी कंपनी आहे आणि शेअर बाजारात सूचीबद्ध नाही. SaaS (Software-as-a-Service) स्टार्टअप्सच्या तुलनेत, औद्योगिक AI आणि रोबोटिक्स यांसारखी क्षेत्रे प्रचंड भांडवल-केंद्रित (Capital-Intensive) असतात. अशा व्यवसायांना मोठ्या प्रमाणात आणि दीर्घकालीन आर्थिक पाठबळाची आवश्यकता असते, ज्यामुळे संस्थापक आणि गुंतवणूकदारांमध्ये मतभेद होण्याची शक्यता वाढते.
संस्थापक-गुंतवणूकदार संबंधांचे महत्त्व
Startup इकोसिस्टममध्ये (Ecosystem) गव्हर्नन्स (Governance) संबंधी सुरू असलेल्या चर्चेत Kalanick यांचे विधान महत्त्वाचे ठरते. अनेक वेगाने वाढणाऱ्या आणि तोटा करणाऱ्या स्टार्टअप्समध्ये, संस्थापकांचे व्हिजन (Vision) आणि गुंतवणूकदारांच्या परताव्याची अपेक्षा यांच्यात तणाव निर्माण होऊ शकतो. Kalanick यांनी Uber मधील त्यांच्या आक्रमक व्यवस्थापन शैलीचा उल्लेख केला, ज्यामुळे त्यांच्यावर टीका झाली आणि अखेरीस त्यांना पद सोडावे लागले. यातून हे स्पष्ट होते की, संस्थापकांना त्यांच्या कामाच्या वेगासोबतच स्थिर बोर्डरूम गव्हर्नन्स राखण्याची गरज आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय महत्त्वाचे?
Kalanick यांची कंपनी खाजगी असली तरी, त्यांचे सार्वजनिक विधान हे स्टार्टअप्समधील गुंतवणूक किंवा व्हेंचर कॅपिटल फंडांचे विश्लेषण करणाऱ्यांसाठी एक धडा आहे. रोबोटिक्स किंवा AI सारख्या भांडवल-केंद्रित स्टार्टअप्ससाठी, केवळ उभारलेला निधीच नव्हे, तर गव्हर्नन्स स्ट्रक्चरची (Governance Structure) दीर्घकालीन स्थिरता तपासणे महत्त्वाचे आहे. गुंतवणूकदारांनी कंपनीचा बोर्ड कसा चालतो, फंडिंगच्या अटी काय आहेत आणि नेतृत्व व संस्थात्मक गुंतवणूकदारांमध्ये किती समन्वय आहे, यावर लक्ष दिले पाहिजे. जसजसे उद्योग अधिक गुंतागुंतीच्या 'हार्ड टेक' (Hard Tech) क्षेत्रांकडे जात आहे, तसतसे उत्पादनाइतकेच गुंतवणूकदारांचा दर्जा आणि पाठिंबा देखील महत्त्वाचा ठरेल.