भारतीय कॉलेज आता स्टार्टअपचे हब बनत आहेत. पण कॅम्पस प्रोजेक्ट्सपासून मार्केट-रेडी बिझनेसपर्यंतचा प्रवास करणे विद्यार्थी संस्थापकांसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. शैक्षणिक ओझे आणि व्यवसायाची जोखीम यांचा ताळमेळ बसवणे हे गुंतवणूकदारांसाठीही चिंतेचे कारण बनले आहे.
भारतातील उद्योजकता लँडस्केप वेगाने बदलत आहे. आता विद्यापीठे आणि तांत्रिक संस्था केवळ शिक्षणापुरत्या मर्यादित न राहता स्टार्टअप इनक्युबेटर म्हणून काम करत आहेत. Mesa School of Business आणि विविध IIT कॅम्पसमध्ये आता व्यवसाय निर्मितीला अभ्यासक्रमाचा भाग बनवले जात आहे. या मॉडेलमुळे विद्यार्थ्यांना सुरक्षित वातावरणात कल्पना तपासण्याची संधी मिळते, परंतु पदवीनंतरच्या व्यावहारिक वास्तवावर गुंतवणूकदारांचे लक्ष केंद्रित असते.
शिक्षणासोबत व्यवसायाचा ताळमेळ
विद्यार्थी संस्थापकांसमोरील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे पारंपारिक पदवीचा दबाव आणि कंपनी उभारणीची धडपड. IIT Jammu आणि IIT Guwahati सारख्या संस्थांनी पायाभूत सुविधा आणि उपस्थितीत सवलत देऊन यातील अंतर कमी करण्याचा प्रयत्न केला आहे. मात्र, गुंतवणूकदारांच्या दृष्टीने हे एक 'ऑपरेशनल रिस्क' आहे, कारण शिक्षण आणि व्यवसाय दोन्हीवर एकाच वेळी लक्ष केंद्रित करणे संस्थापकांसाठी कठीण असते.
आर्थिक शाश्वतता आणि गुंतवणुकीचे प्रकार
स्केलिंगचा मार्ग हा इंडस्ट्रीवर अवलंबून असतो. Mumbai Pav Co सारख्या फूड-टेक कंपन्यांना कमी भांडवलात आपला बिझनेस मॉडेल सिद्ध करता येतो. याउलट, Ather Energy सारख्या इलेक्ट्रिक व्हेईकल किंवा डीप-टेक स्टार्टअप्सना 'पेशंट कॅपिटल'ची गरज असते. अशा कंपन्यांना मार्केटमध्ये स्थिरावण्यासाठी १० वर्षांचा कालावधी लागू शकतो आणि त्यांना क्लिनिकल ट्रायल्स किंवा प्रोडक्शन स्केलअप दरम्यान सतत निधीची गरज भासते.
इनक्युबेशनची भूमिका
Human Biogenesis सारख्या स्टार्टअप्ससाठी इनक्युबेशन सेंटर्स एका 'सेफ्टी नेट'सारखी काम करतात. प्रयोगशाळा, उपकरणे आणि सरकारी ग्रँट्स यांमुळे प्रोटोटाइप ते प्रत्यक्ष उत्पादन असा प्रवास सुलभ होतो. मात्र, अशा संसाधनांची उपलब्धता देशात सर्वत्र समान नाही.
गुंतवणूकदारांसाठी, विद्यार्थी-नेतृत्वातील स्टार्टअपचे यश हे केवळ त्यांच्या कल्पनेवर नाही, तर त्यांना मिळणाऱ्या इकोसिस्टमवर अवलंबून असते. भविष्यात हे स्टार्टअप्स सुरूवातीच्या मदतीनंतर स्वतःला कसे टिकवतात आणि 'फॉलो-ऑन फंडिंग' कसे मिळवतात, यावरच त्यांचे अस्तित्व टिकून राहील.