Zerodha चे सह-संस्थापक Nithin Kamath यांनी स्टार्टअप संस्थापकांना सावध केले आहे की, 'आम्ही AI वापरतो' असे सांगणे आता काही नवीन किंवा विशेष नाही. त्यांच्या मते, AI आता केवळ एक अपेक्षा बनली आहे, स्पर्धेत टिकून राहण्याचा मुद्दा नाही. यामुळे गुंतवणूकदारांचे लक्ष आता व्यवसायाच्या मूळ गोष्टींवर, आर्थिक गणितांवर आणि खऱ्या समस्या सोडवण्यावर केंद्रित झाले आहे.
Zerodha चे सह-संस्थापक Nithin Kamath यांनी स्टार्टअप्सना त्यांच्या फंडिंग स्ट्रॅटेजीबद्दल (Fundraising Strategy) एक स्पष्ट इशारा दिला आहे. अलीकडील एका चर्चेत, Kamath यांनी सांगितले की 'आम्ही AI वापरतो' (We Use AI) असे सांगून इन्व्हेस्टमेंट पिच (Investment Pitch) सुरू करणे आता प्रभावी राहिलेले नाही, उलट यामुळे सध्याच्या फंडिंग वातावरणात नुकसानही होऊ शकते.
AI चा वापर आता पूर्वीसारखा प्रभावी का नाही?
Kamath यांनी स्टार्टअप पिचेसमधील AI च्या अतिवापराला 'हास्यास्पद' म्हटले आहे. त्यांच्या मते, अनेक गुंतवणूकदारांसाठी या गोष्टी आता सामान्य झाल्या आहेत. जसे की, एखादा व्यवसाय इंटरनेट किंवा वीज वापरतो असे सांगणे, त्याचप्रमाणे AI चा वापर आता कोणत्याही आधुनिक कंपनीसाठी एक मूलभूत गरज किंवा 'टेबल स्टेक' (Table Stakes) बनला आहे. ही गोष्ट कंपनीला इतरांपेक्षा वेगळे ठरवत नाही.
गुंतवणूकदारांसाठी, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (Artificial Intelligence) वापरणाऱ्या स्टार्टअप्सची वाढती संख्या संशयाला कारणीभूत ठरत आहे. जेव्हा प्रत्येक पिच डेकमध्ये (Pitch Deck) समान तंत्रज्ञानाचा उल्लेख असतो, तेव्हा ते गुंतवणूकदारांना अपेक्षित असलेले 'युनिक कॉम्पिटिटिव्ह अॅडव्हान्टेज' (Unique Competitive Advantage) किंवा 'मोट' (Moat) देऊ शकत नाही. यामुळे उत्साहाऐवजी, अशा सामान्य दाव्यांमुळे अनेकदा गुंतवणूकदार कंटाळतात आणि त्यांना वाटते की संस्थापक केवळ हवेवर अवलंबून आहेत, व्यवसायाच्या खऱ्या मूल्यावर नाही.
ऑटोमेटेड पिचेसमधील समस्या
या समस्येचा आणखी एक पैलू म्हणजे, फंडिंग प्रक्रियेत AI-जनरेटेड कंटेंटचा (AI-Generated Content) वाढता वापर. Kamath यांनी निदर्शनास आणले की, अनेक संस्थापक आता AI टूल्स वापरून आकर्षक आणि व्यावसायिक दिसणारे पिच डेक तयार करत आहेत. यामुळे सर्वच प्रेझेंटेशन्स एकसारख्या वाटू लागल्या आहेत, ज्यामुळे गर्दीच्या मार्केटमध्ये स्टार्टअप्सना वेगळे दिसणे कठीण झाले आहे.
जेव्हा पिच डेकमध्ये वेगळी ओळख किंवा डेटा-आधारित व्यावसायिक केस नसते, तेव्हा ते आळशीपणा किंवा मौलिक विचारांचा अभाव दर्शवते. गुंतवणूकदार आता डिझाइन आणि ब्रँड नावांच्या पलीकडे जाऊन यशस्वी व्यवसायाचे मुख्य घटक ओळखण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित करत आहेत.
गुंतवणूकदार आता मूलभूत गोष्टींना प्राधान्य देत आहेत
सध्याच्या मार्केटमध्ये, चर्चा-आधारित कथांऐवजी पारंपरिक व्यावसायिक मेट्रिक्सकडे (Business Metrics) स्पष्टपणे कल दिसून येत आहे. AI फीचर्सच्या उपस्थितीऐवजी, गुंतवणूकदार आता युनिट इकोनॉमिक्स (Unit Economics), नफ्याकडे जाणारा मार्ग (Path to Profitability), मार्केटचा आकार (Market Size) आणि ग्राहक टिकवून ठेवण्याचे प्रमाण (Customer Retention) यांसारख्या गोष्टींचे अधिक मूल्यांकन करत आहेत.
जे संस्थापक खऱ्या नवकल्पनांवर (Genuine Innovation) लक्ष केंद्रित करतात - विशेषतः त्यांचे तंत्रज्ञान अशी मोठी समस्या कशी सोडवते जी इतर कोणीही करू शकत नाही - ते अधिक लक्ष वेधून घेण्याची शक्यता आहे. उद्योजकांसाठी मुख्य संदेश हा आहे की तंत्रज्ञान हे एक साधन आहे, रणनीती नाही. गुंतवणूकदार अशा व्यवसायांना प्राधान्य देत आहेत जे त्यांचे उत्पादन वास्तविक जगात कसे बसते, डेटा सुरक्षा किंवा एकत्रीकरण यांसारखे धोके कसे व्यवस्थापित करतात आणि AI हेच सर्व काम करेल या गृहितकावर अवलंबून न राहता दीर्घकालीन वाढ कशी साध्य करतील हे दाखवू शकतात. स्टार्टअप इकोसिस्टमसाठी स्पष्ट संदेश आहे: उपायासाठी वापरल्या जाणाऱ्या तंत्रज्ञानापेक्षा आता उपयोगिता (Utility) आणि समस्या सोडवणे (Problem-Solving) अधिक महत्त्वाचे आहे.