भारतातील स्टार्टअप्सचा नवा 'पॅराडॉक्स'! स्थानिक संस्थापकांनी परदेशातील तज्ञांना टाकले मागे

स्थानिक जाणच ठरतेय यशाची गुरुकिल्ली

2016 ते 2023 या काळात सुरू झालेल्या 596 भारतीय हाय-टेक स्टार्टअप्सच्या अभ्यासातून हे वास्तव समोर आले आहे. या संशोधनामुळे अनेक वर्षांपासून चालत आलेली एक समजूत मोडीत निघाली आहे. पूर्वी असे मानले जायचे की परदेशातून अनुभव घेऊन परतलेले संस्थापक भारतीय बाजारात अधिक यशस्वी होतील. मात्र, आता चित्र पूर्णपणे बदलले आहे. जे संस्थापक भारतीय बाजारपेठ, तिथल्या गरजा आणि ग्राहकांना चांगल्या प्रकारे समजून घेतात, ते कंपन्यांचे आयुष्यमान वाढवण्यात, कर्मचाऱ्यांची संख्या वाढवण्यात, व्हॅल्युएशन वाढवण्यात आणि महसूल मिळवण्यात आघाडीवर आहेत.

परदेशी अनुभवाचा 'हॅलो' कमी होतोय?

परदेशातून परतणाऱ्या संस्थापकांना सुरुवातीच्या टप्प्यात (Seed Funding / Early-stage funding) भांडवल मिळवणे अजूनही सोपे असले तरी, हा सुरुवातीचा फायदा दीर्घकाळ टिकताना दिसत नाही. संशोधन असे सूचित करते की, जागतिक स्तरावरील नेटवर्क्सचा वापर करून मिळणारा हा सुरुवातीचा बूस्ट, कंपन्यांच्या दीर्घकालीन व्यावसायिक वाढीसाठी पुरेसा ठरत नाही. यामुळे, परदेशातून परतलेले व्यावसायिक आता कंपन्यांचे नेतृत्व करण्याऐवजी विशिष्ट कामांमध्ये (Specialized Roles) अधिक उपयुक्त ठरत असल्याचे दिसून येते.

भारतीय इकोसिस्टम परिपक्वतेकडे

गेल्या दशकात भारतीय स्टार्टअप इकोसिस्टममध्ये झालेली प्रचंड वाढ आणि डिजिटल क्रांती यामुळे स्थानिक नवकल्पनांना (Indigenous Innovation) चालना मिळाली आहे. 'स्टार्टअप इंडिया' सारख्या सरकारी योजनांमुळे देशांतर्गत उद्योजकांसाठी पोषक वातावरण तयार झाले आहे. यामुळे, स्थानिक संस्थापकांची बाजारातील सखोल माहिती आणि गरजांनुसार बदल करण्याची क्षमता आता जागतिक अनुभवावर भारी पडत आहे.

संभाव्य धोके काय?

या नवीन ट्रेंडमध्ये काही धोके देखील दडलेले आहेत. जर भारतीय कंपन्या केवळ स्थानिक बाजारपेठेवर लक्ष केंद्रित करत राहिल्या, तर जागतिक स्तरावर स्पर्धा करताना त्यांना अडचणी येऊ शकतात. तसेच, स्थानिक संस्थापकांना सुरुवातीला भांडवल मिळत असले तरी, पुढील टप्प्यांमध्ये (Later-stage funding) मोठ्या प्रमाणात भांडवल मिळवताना त्यांना आव्हानांचा सामना करावा लागू शकतो, ज्यामुळे त्यांच्या वाढीला मर्यादा येऊ शकते.

टॅलेंट फ्लोवर परिणाम

या बदलांचा जागतिक स्तरावर होणाऱ्या टॅलेंटच्या प्रवासावरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे. भारतामध्येच उत्कृष्ट संधी उपलब्ध होत असल्याने, परदेशातून परत येण्याचा मोह कमी होऊ शकतो. यामुळे 'ब्रेन सर्क्युलेशन' (Brain Circulation) च्या डायनॅमिक्समध्ये बदल घडून येऊ शकतो.