भारतातील स्टार्टअप IPOंची लाट 2026 मध्ये येणार: मोठ्या लिस्टिंग्सची तयारी

भारतातील टेक सेक्टर एका मोठ्या IPO बूमच्या उंबरठ्यावर आहे, जिथे 2026 हे स्टार्टअप लिस्टिंगसाठी एक ऐतिहासिक वर्ष ठरू शकते असा अंदाज आहे. 2021 च्या उच्चांकानंतर बाजारातील सुधारणा आणि 'हार्ड रीसेट'च्या आव्हानात्मक काळातून गेल्यानंतर, लिक्विडिटी इव्हेंटसाठी मार्ग मोकळा झाला आहे, जो भारतीय स्टार्टअप्ससाठी सार्वजनिक बाजारात पदार्पण करण्याची सर्वात मोठी लाट आणू शकेल.

2026 IPO Pipeline

पुढील 18 महिन्यांत, 48 पेक्षा जास्त भारतीय स्टार्टअप्स सार्वजनिक बाजारपेठेत प्रवेश करतील अशी अपेक्षा आहे. ही पाइपलाइन फिनटेक, ई-कॉमर्स, एंटरप्राइज टेक, लॉजिस्टिक्स आणि डीपटेक अशा विविध क्षेत्रांमध्ये पसरलेली आहे. IPO साठी तयारी करणाऱ्या प्रमुख नावांमध्ये Zepto, InMobi, PhonePe, OYO, B2B दिग्गज Infra Market आणि Zetwerk, आणि कदाचित Razorpay यांचा समावेश आहे. हे आपापल्या क्षेत्रातील अग्रणी आहेत, ज्यामुळे 2026 चा समूह विशेषतः महत्त्वपूर्ण ठरतो.

एकत्रितपणे, या आगामी लिस्टिंग्स 2025 च्या 18 मेनबोर्ड IPO च्या आकड्यांना मागे टाकू शकतात. Flipkart, Zepto, OYO, InMobi, Fractal, आणि Zetwerk सारखे प्रमुख खेळाडू एकट्याने INR 50,000 कोटींहून अधिक रक्कम उभी करू शकतात, असा प्राथमिक अंदाज आहे. व्यापक पाइपलाइनमध्ये SEBI च्या मंजुरीसह किंवा ड्राफ्ट फायलिंग्जसह 190 हून अधिक कंपन्या आहेत, ज्या एकत्रितपणे INR 2.5 ते 2.65 लाख कोटींचे लक्ष्य ठेवत आहेत. सुमारे INR 1.25 लाख कोटींच्या IPOsना आधीच SEBI ची मंजुरी मिळाली आहे, जे इश्यूअर्स आणि बँकर्सकडून अंतिम वेळेची वाट पाहत आहेत.

Shifting Investor Focus

गुंतवणूकदारांच्या भावनांमध्ये एक मूलभूत बदल स्पष्ट दिसत आहे. डेटा सूचित करतो की 48% गुंतवणूकदार आता टेक IPOs ना पाठिंबा देण्यासाठी मजबूत स्टार्टअप फंडामेंटल्स, नफाक्षमता आणि कमी कॅश बर्न यांना प्रमुख चालक मानतात. हे 2022 पूर्वीच्या युगाच्या अगदी उलट आहे, जिथे 'ग्रोथ नॅरेटिव्ह्ज' आणि भविष्यातील क्षमता अनेकदा सिद्ध कामगिरीवर भारी पडत असत. आता सार्वजनिक बाजारपेठ शाश्वत व्यावसायिक मॉडेल्सचा पुरावा मागत आहे.

देशांतर्गत संस्थात्मक (domestic institutional) आणि किरकोळ (retail) भांडवल एक महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहे, लिक्विडिटी वाढवत आहे आणि जागतिक जोखीम भावनांवरील (global risk sentiment) अवलंबित्व कमी करत आहे. हे गुणवत्तेसाठी स्पष्ट फिल्टर असलेल्या अधिक विवेकी बाजाराचे संकेत देते. तथापि, व्हॅल्युएशन मिसमॅचेस (valuation mismatches) बद्दल चिंता कायम आहे. काही मार्केट निरीक्षकांनी नोंदवले आहे की अनेक IPOs तुलनेने सूचीबद्ध केलेल्या समकक्षांपेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त किमतीला आहेत, तरीही त्यांना मजबूत सबस्क्रिप्शन मिळतात. यामुळे IPO क्रियाकलापात वाढ झाली आहे, जिथे ऑफरिंगचा वाढता वाटा नवीन भांडवल उभारणीऐवजी दुय्यम विक्री (Offer for Sale - OFS) कडे झुकलेला आहे.

Market Dynamics aur Lessons from 2025

सूचीबद्ध कंपन्यांच्या अलीकडील कामगिरीतून बोध घेण्यासारख्या गोष्टी आहेत. 2025 मध्ये सुमारे INR 1.75-1.76 लाख कोटी उभे करणाऱ्या 100 हून अधिक मेनबोर्ड IPO सह विक्रमी निधी उभारणी झाली असली तरी, त्यापैकी सुमारे अर्धे आता त्यांच्या इश्यू किमतीच्या खाली व्यवहार करत आहेत. 2025 च्या मोठ्या डीलचा एक महत्त्वपूर्ण भाग OFS घटकांचा होता, याचा अर्थ कंपनीसाठी वाढीसाठी निधी उभारण्याऐवजी विद्यमान भागधारकांनी पैसे काढले. गेल्या वर्षी IPO मध्ये उभारलेल्या INR 1.54 लाख कोटींपैकी OFS चा वाटा सुमारे 63% होता, जे दर्शवते की अनेक लिस्टिंग्स प्रामुख्याने लिक्विडिटी इव्हेंट्स म्हणून काम करत होत्या.

किरकोळ सहभाग (Retail participation) देखील विकसित होत आहे. सरासरी किरकोळ अर्ज आणि ओव्हरसबस्क्रिप्शन दर मागील वर्षांच्या तुलनेत मध्यम झाले आहेत. गुंतवणूकदार आता अंधपणे हायपचा पाठलाग करत नाहीत, तर किंमत, फंडामेंटल्स आणि दीर्घकालीन क्षमतेचे अधिक मूल्यांकन करत आहेत. फॉरेन इन्स्टिट्यूशनल इन्व्हेस्टर्स (FIIs) यांनी सावधगिरी बाळगली आहे, परंतु डोमेस्टिक इन्स्टिट्यूशनल कॅपिटल, म्युच्युअल फंडांसह, एक स्थिर शक्ती म्हणून उदयास येत आहे, जे आता अँकर वाटपाचा अर्ध्याहून अधिक हिस्सा आहे.

360° Investment Research Note

Bullish Perspective: 2026 IPO पाइपलाइनमधील कंपन्यांचे प्रचंड प्रमाण आणि गुणवत्ता, तसेच देशांतर्गत संस्थात्मक गुंतवणूकदारांची वाढती ताकद आणि दीर्घकालीन लक्ष, एका यशस्वी बाजारासाठी एक शक्तिशाली मिश्रण तयार करतात. सिद्ध युनिट इकॉनॉमिक्स (proven unit economics) आणि नफाक्षमतेकडे स्पष्ट मार्ग असलेल्या कंपन्या मजबूत व्हॅल्युएशन्स मिळवतील आणि लिस्टिंगनंतर नफा देतील. 2022 नंतरचे पुनर्संरक्षण (recalibration) म्हणजे मजबूत व्यवसाय उदयास येत आहेत.

Bearish Perspective: व्हॅल्युएशन मिसमॅचेस (Valuation mismatches) एक महत्त्वपूर्ण धोका कायम आहेत. जर प्रवर्तक (promoters) आणि सुरुवातीच्या टप्प्यातील गुंतवणूकदार, विशेषतः उच्च OFS द्वारे, विस्तारित व्हॅल्युएशनवर जोर देत राहिले, तर किरकोळ गुंतवणूकदारांना लिस्टिंगनंतर अधिक निराशेचा सामना करावा लागू शकतो. देशांतर्गत लिक्विडिटीमध्ये घट किंवा व्यापक बाजारातील मंदी या किमतीच्या अतिरेकांना उघड करू शकते. OFS वरील अवलंबित्व कंपनीच्या वाढीसाठी प्रत्यक्ष फायदा कमी करते.

Skeptical Perspective: पाइपलाइन मोठी असली तरी, अंमलबजावणीचा धोका (execution risk) खूप मोठा आहे. नियामक अडथळे, जागतिक आर्थिक बदल आणि या नवीन-युगातील कंपन्यांची सातत्यपूर्ण निधी उभारणीशिवाय खऱ्या अर्थाने नफाक्षमता आणि स्केलेबिलिटी प्राप्त करण्याची क्षमता हे अनुत्तरित प्रश्न आहेत. 'हार्ड रीसेट' सर्व सट्टा अतिरेक (speculative excesses) साफ करण्यासाठी पुरेसा नसावा.