Whalesbook
जनरेशन झेडचे उद्योजकतेकडे झुकणे
पूर्वीच्या पिढ्यांमध्ये, उद्योजकतेला करिअरचा एक पर्याय म्हणून पाहिले जात असे, तेही नोकरीचा अनुभव घेतल्यानंतर किंवा इतर काही पर्याय शिल्लक राहिल्यास. पण आता हे चित्र पूर्णपणे बदलले आहे. Gen Z पिढी 'शार्क टँक इंडिया' (Shark Tank India) सारख्या शो आणि यशस्वी समवयस्कांपासून प्रेरित होऊन, कंपनी उभारणे हे एक तात्काळ आणि साध्य करण्याजोगे ध्येय मानू लागली आहे. विद्यार्थी आणि संस्थापक यांच्यातील अंतर आता खूप कमी झाले आहे.
विद्यापीठे बनत आहेत 'व्हेंचर हब'
देशभरातील प्रगतीशील विद्यापीठे आता केवळ शैक्षणिक केंद्रे न राहता 'अर्ली-स्टेज व्हेंचर हब' (Early-stage Venture Hub) म्हणून उदयास येत आहेत. यासाठी मजबूत इनक्यूबेशन सुविधा, अनुभवी मार्गदर्शक (Mentors), गुंतवणूकदारांचे जाळे आणि अपयशाला शिकण्याची संधी मानणारी संस्कृती असणे आवश्यक आहे. सध्या मोजकीच विद्यापीठे या क्षमतेमध्ये खऱ्या अर्थाने गुंतवणूक करत आहेत.
चितकारा युनिव्हर्सिटीचे स्टार्टअप इनक्यूबेशन
या ट्रेंडमध्ये चितकारा युनिव्हर्सिटी (Chitkara University) आघाडीवर आहे. त्यांनी आतापर्यंत 320 हून अधिक स्टार्टअप्सना इनक्यूबेट केले आहे, ज्यांचे एकत्रित मूल्यांकन ₹750 कोटींपेक्षा जास्त आहे. या स्टार्टअप्सनी बाह्य गुंतवणूकदारांकडून ₹85 कोटींहून अधिक निधी आकर्षित केला आहे आणि 3,500 पेक्षा जास्त रोजगाराच्या संधी निर्माण केल्या आहेत. विद्यापीठात को-वर्किंग स्पेस, टेक लॅब, प्रोटोटाइपिंग सुविधा आणि सीड फंडिंगची (Seed Funding) सोय आहे. इतकंच नाही, तर विद्यापीठाने गझल अलघ (Ghazal Alagh) आणि विनीता सिंग (Vineeta Singh) यांसारख्या दिग्गज मार्गदर्शकांनाही आमंत्रित केले आहे, जे विद्यार्थ्यांना मौल्यवान मार्गदर्शन करतात.
विद्यार्थ्यांनी उभारलेल्या स्टार्टअप्सची यशोगाथा
विद्यार्थ्यांनी सुरू केलेल्या 'चाय नगरी' (ChaiNagri) सारख्या स्टार्टअप्सचे आज 30 पेक्षा जास्त आऊटलेट्स आहेत आणि त्यांनी ₹4 कोटींचा महसूल मिळवला आहे. तसेच, AI स्टार्टअप 'सेलिब्रेशन' (Sellebration) हे भारतातील टॉप 20 प्रॉमिझिंग स्टार्टअप्सपैकी एक म्हणून ओळखले गेले आहे. हे इकोसिस्टम विद्यार्थ्यांना बाजारातील गॅप ओळखायला आणि व्यावहारिक तोडगे काढायला शिकवते, जी क्षमता आज सर्वच इंडस्ट्रीमधील कंपन्यांना हवी आहे.
भविष्यातील इनोव्हेटर्ससाठी आवश्यक कौशल्ये
उद्योजकता संस्कृती जपणारी विद्यापीठे विद्यार्थ्यांना समस्या ओळखणे, उपाय तपासणे आणि शून्यातून सुरुवात करणे यांसारखी हस्तांतरणीय कौशल्ये (transferable skills) शिकवतात. ही क्षमता कोणत्याही करिअर मार्गासाठी अत्यंत मौल्यवान आहे. हा दृष्टिकोन पदवीधरांना 'इनोव्हेटर्स' (Innovators) आणि 'प्रॉब्लेम-सॉल्व्हर्स' (Problem-solvers) बनवतो, जे भारताच्या आर्थिक विकासासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत.