Flipkart आणि Swiggy सारख्या दिग्गज कंपन्यांमध्ये काम केलेले अनुभवी व्यावसायिक आता स्वतःचे स्टार्टअप सुरू करत आहेत. गुंतवणूकदारही आता वेगवान विस्ताराऐवजी शिस्तबद्ध वाढ आणि डोमेन एक्स्पर्टाईज असलेल्या या 'ऑपरेटर-फाउंडर्स'ना पसंती देत आहेत.
भारतीय स्टार्टअप इकोसिस्टममध्ये सध्या एक मोठे परिवर्तन पाहायला मिळत आहे. एकेकाळी 'युनिकॉर्न' कंपन्यांमध्ये कार्यरत असलेले कर्मचारी आता स्वतः फाउंडर बनत आहेत. या गटाला 'ऑपरेटर-फाउंडर्स' (Operator-Founders) म्हटले जात असून, त्यांचा हा प्रवास व्हेंचर कॅपिटल फर्म्सचे गुंतवणुकीचे गणित बदलत आहे.
गुंतवणुकीचा नवीन निकष
Flipkart, Swiggy, Zomato आणि InMobi सारख्या कंपन्यांमध्ये काम केल्यामुळे या फाउंडर्सना उत्पादन स्केल कसे करायचे आणि टीम कशी सांभाळायची, याचा दांडगा अनुभव असतो. गुंतवणूकदारांसाठी हा एक सुरक्षित पर्याय ठरत आहे. 'ग्रोथ-ॲट-ऑल-कॉस्ट' (Growth-at-all-costs) या जुन्या फिलॉसॉफीला मागे सारून आता गुंतवणूकदार युनिट इकॉनॉमिक्स आणि शाश्वत वाढीवर भर देणाऱ्या फाउंडर्सना प्राधान्य देत आहेत.
'फ्लिपकार्ट माफिया' आणि इकोसिस्टम
या बदलामागे कर्मचाऱ्यांचे स्टॉक ऑप्शन्स (ESOPs) लिक्विडेट होणे हे एक महत्त्वाचे कारण आहे, ज्यामुळे त्यांना स्वतःचे काम सुरू करण्यासाठी आर्थिक बळ मिळाले. याला 'फ्लिपकार्ट माफिया' (Flipkart Mafia) मॉडेलचे यश मानले जाते. आता याच धर्तीवर फिनटेक आणि सास (SaaS) क्षेत्रातही अशाच प्रकारचे यशस्वी पॅटर्न तयार होत आहेत.
एआय (AI) चा आधार
आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सच्या मदतीने स्टार्टअप्स आता कमी मनुष्यबळात अधिक कार्यक्षमतेने काम करू शकत आहेत. यामुळे स्टार्टअप्सचा 'बर्न रेट' कमी होत आहे आणि फाउंडर्सना नफ्याकडे वाटचाल करणे सोपे जात आहे.
आव्हाने कायम
मात्र, मोठ्या कंपनीत काम करणे आणि शून्यातून एखादी कंपनी उभी करणे यात फरक असतो. स्टार्टअप्सचा अपयशाचा दर आजही जास्त आहे. स्पर्धा, नियामक बदल आणि ब्रँड व्हॅल्यू नसताना ग्राहक मिळवणे ही मोठी आव्हाने या नवीन फाउंडर्ससमोर असणार आहेत. गुंतवणूकदार आता केवळ व्हॅल्युएशनवर नाही, तर कंपनीचा 'प्रॉफिटॅबिलिटी'कडे जाणारा मार्ग पाहूनच निर्णय घेत आहेत.