भारतातील स्टार्टअप मार्केटमध्ये सध्या मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. 'हायपर-ग्रोथ' पेक्षा आता नफ्यावर (Profitability) अधिक भर दिला जात असून, २०२४ पासून १० हून अधिक स्टार्टअप्सनी आपले 'युनिकॉर्न' स्टेटस गमावले आहे. Slice आणि Unacademy सारख्या बड्या कंपन्यांचे व्हॅल्यूएशन त्यांच्या २०२०-२१ च्या उच्चांकावरून कमालीचे खाली आले आहे.
स्टार्टअप्ससाठी 'रिॲलिटी चेक'
२०२६ मध्ये भारतीय स्टार्टअप परिसंस्था एका मोठ्या बदलाच्या टप्प्यातून जात आहे. सहज उपलब्ध होणारा निधी आता इतिहास झाला असून, आता फक्त 'सस्टेनेबल' बिझनेस मॉडेललाच किंमत उरली आहे. २०२४ पासून जवळपास १० ते १६ स्टार्टअप्स आपली 'युनिकॉर्न'ची ओळख (म्हणजेच $१ अब्ज पेक्षा जास्त व्हॅल्यूएशन) टिकवू शकलेली नाहीत.
Slice आणि Unacademy ची घसरण
फिनटेक स्टार्टअप Slice चे उदाहरण घेतले तर, एकेकाळी $१.४ अब्ज व्हॅल्यूएशन असलेल्या या कंपनीचे मूल्य आता $४५० ते $४७० दशलक्ष च्या दरम्यान आले आहे. हे २०२१ च्या तुलनेत सुमारे ७०% घसरण दर्शवते.
तसेच, एडटेक क्षेत्रातील दिग्गज Unacademy ची कथा तर अधिकच गंभीर आहे. upGrad ने नुकत्याच केलेल्या अधिग्रहणात Unacademy चे मूल्य केवळ $२०० दशलक्ष लावले गेले. हे त्यांच्या $३.४ अब्ज च्या पीक व्हॅल्यूएशनच्या तुलनेत तब्बल ९४% नी घटले आहे.
गुंतवणूकदारांची बदलती भूमिका
जागतिक स्तरावर 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स' (AI) आणि अमेरिकेतील गुंतवणुकीचे वाढते आकर्षण यामुळे भारतीय स्टार्टअप्सना निधी मिळणे कठीण झाले आहे. आता गुंतवणूकदार केवळ युजर बेस पाहत नसून कंपनीच्या खऱ्या कमाईचा (Earnings) हिशोब तपासत आहेत.
आशेचा किरण
सकारात्मक बाब म्हणजे, २०२६ ASK Private Wealth Hurun India 'Cheetah' Index नुसार, $२०० ते $५०० दशलक्ष दरम्यान मूल्य असलेल्या संभाव्य 'युनिकॉर्न्स'ची संख्या गेल्या ५ वर्षांत दुपटीने वाढून ११० झाली आहे. प्रामुख्याने AI, इलेक्ट्रिक व्हेईकल (EV) आणि डीपटेक क्षेत्रातील कंपन्या आता गुंतवणूकदारांच्या रडारवर आहेत.