मांस आणि सी-फूड स्टार्टअप्सची कमाई झेप, पण नफ्यासाठी संघर्ष

कमाई वाढली, पण नफा दूरच?

भारतातील ओम्नीचॅनल (Omnichannel) मांस आणि सी-फूड स्टार्टअप्समध्ये महसूल वाढीचा कल स्पष्ट दिसत आहे. Licious ने FY26 मध्ये तब्बल ₹1,166 कोटींचा निव्वळ महसूल (Net Revenue) नोंदवला आहे, जो मागील वर्षाच्या तुलनेत 47% ने जास्त आहे. FY27 पर्यंत ₹1,800 कोटींचा महसूल गाठण्याचे त्यांचे लक्ष्य आहे. कंपनी आपल्या मुख्य व्यवसायाचा विस्तार करण्यावर आणि पुन्हा खरेदी करणाऱ्या ग्राहकांना (Repeat Business) टिकवून ठेवण्यावर भर देत आहे, ज्यांचे प्रमाण आता 94% पर्यंत पोहोचले आहे. मात्र, इन्फ्रास्ट्रक्चर (Infrastructure) आणि ऑफलाईन स्टोअर्समधील गुंतवणुकीमुळे Licious ला FY26 मध्ये ₹187 कोटींचा EBITDA तोटा झाला, जो FY25 मध्ये ₹168 कोटी होता.

नफ्याचा मार्ग वेगळा

याउलट, चेन्नईस्थित TenderCuts कंपनी नफ्यात (Profitable) आली आहे. त्यांनी Lakme Finance कडून $2 दशलक्ष (Million) कर्जाद्वारे (Debt) निधी उभारला आहे. कंपनीचा दावा आहे की ते त्यांच्या विभागात सर्वाधिक EBITDA (EBITDA) पातळीवर नफा कमावणारी पहिली कंपनी ठरली आहे. कार्यक्षम ऑपरेशन्स (Efficient Operations) आणि ग्राहकांना टिकवून ठेवण्यावर लक्ष केंद्रित केल्यामुळे, 85% ऑर्डर्स जुन्या ग्राहकांकडून येतात. या मॉडेलमुळे TenderCuts ला इक्विटी (Equity) विकण्याऐवजी कर्जाद्वारे व्यवसाय वाढवणे शक्य झाले आहे.

Zappfresh ची शेअर बाजारात एंट्री

Zappfresh ची मूळ कंपनी, DSM Fresh Foods, नुकतीच BSE SME प्लॅटफॉर्मवर सूचीबद्ध (Listed) झाली आहे. कंपनीने IPO किमतीपेक्षा 20% जास्त, म्हणजे ₹120 प्रति शेअर दराने ट्रेडिंग सुरू केली. FY25 मध्ये DSM Fresh Foods ने ₹130 कोटींचा महसूल आणि ₹9 कोटींचा निव्वळ नफा नोंदवला होता. FY26 च्या पहिल्या सहा महिन्यांत, त्यांनी ₹97 कोटींचा महसूल आणि ₹7 कोटींचा नफा मिळवला. 12 एप्रिल 2026 पर्यंत, कंपनीचे मार्केट कॅपिटलायझेशन (Market Capitalization) ₹245 कोटी होते. हा नफा कमावणारा IPO इतर काही प्रतिस्पर्धकांच्या जास्त खर्चिक मॉडेल्सपेक्षा वेगळा आहे आणि शिस्तबद्ध वाढीच्या धोरणांना (Disciplined Growth Strategies) गुंतवणूकदारांचा पाठिंबा दर्शवतो.

कोल्ड चेनचा खर्च आणि भविष्यातील वाटचाल

मांस आणि सी-फूड व्यवसायासाठी कोल्ड चेन (Cold Chain) इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि लॉजिस्टिक्समध्ये मोठी गुंतवणूक आवश्यक असते. भारताचा कोल्ड चेन मार्केट 2028 पर्यंत ₹3,79,870 कोटींपर्यंत वाढण्याचा अंदाज आहे, ज्याचा CAGR 12.3% आहे. अनेक कंपन्या, जसे की Licious, अजूनही मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करत आहेत. दुसरीकडे, FreshToHome सारखी कंपनी ऑपरेशन्स आणि वाढीसाठी सुमारे ₹135 कोटी कर्जाद्वारे उभारण्याचा प्रयत्न करत आहे.

ऑनलाइन किराणा बाजारपेठ 2034 पर्यंत $101.99 अब्ज पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. मात्र, अनेक ग्राहक अजूनही प्रत्यक्ष दुकानांमध्ये खरेदी करण्यास प्राधान्य देतात. त्यामुळे कंपन्यांना ऑनलाइन बाजारपेठेत स्थान मिळवतानाच, संपूर्ण पुरवठा साखळीत (Supply Chain) उत्पादनाची गुणवत्ता टिकवून ठेवण्याच्या खर्चाचे व्यवस्थापन करावे लागत आहे.

यामुळे, या क्षेत्रातील कंपन्यांना आक्रमक बाजारपेठ हिस्सा वाढवणे आणि शाश्वत नफा मिळवणे यांत समतोल साधावा लागत आहे. Licious चा महसुलातील वाढ EBITDA तोट्यासह येत आहे, तर TenderCuts आणि DSM Fresh Foods (Zappfresh) अधिक भांडवल-कार्यक्षम (Capital-efficient) दृष्टिकोन दर्शवतात. भविष्यात, या क्षेत्रातील कंपन्यांची यशस्विता त्यांची भांडवल-केंद्रित ऑपरेशन्स (Capital-intensive Operations) व्यवस्थापित करण्याची आणि नफ्याकडे स्पष्ट मार्ग दाखवण्याची क्षमता यावर अवलंबून असेल.