भारतीय एआय स्टार्टअप्ससमोर सध्या मोठ्या आर्थिक अडचणी उभ्या राहिल्या आहेत. क्लाउड आणि हार्डवेअरचा प्रचंड खर्च आणि किंमतीबाबत जागरूक भारतीय ग्राहक यामुळे कंपन्यांना आता महागड्या विदेशी मॉडेल्सऐवजी स्वस्त पर्यायांचा विचार करावा लागत आहे.
भारतीय ग्राहकांसाठी एआय उत्पादने बनवणाऱ्या स्टार्टअप्सना सध्या 'कंप्युटिंग पॉवर'च्या वाढत्या खर्चाचा मोठा फटका बसत आहे. एआय मॉडेल्स चालवण्यासाठी लागणारे महागडे क्लाउड रेंटल आणि स्पेशलाइज्ड हार्डवेअरमुळे नफ्याचे प्रमाण कमी होत आहे. प्रत्येक एआय रिस्पॉन्स जनरेट करण्यासाठी येणारा खर्च स्टार्टअप्सच्या खिशाला कात्री लावत आहे.\n\nभारतीय बाजारपेठ ही किंमतीच्या बाबतीत अत्यंत संवेदनशील आहे, त्यामुळे स्टार्टअप्सना हा वाढलेला पायाभूत सुविधांचा खर्च ग्राहकांवर लादणे कठीण जात आहे. परिणामी, स्टार्टअप्स आता मास-मार्केट सोडून हेल्थकेअर आणि डिजिटल कंटेंटसारख्या विशिष्ट क्षेत्रांवर (Niche Verticals) लक्ष केंद्रित करत आहेत, जिथे त्यांना अधिक चांगला मोबदला मिळू शकतो.\n\n### महागड्या विदेशी मॉडेल्सपासून सुटका\n\nअनेक भारतीय स्टार्टअप्स आता महागड्या अमेरिकन एआय मॉडेल्सवर अवलंबून राहणे टाळत आहेत. खर्च कमी करण्यासाठी डेव्हलपर्स 'ओपन-वेट' (Open-weight) एआय मॉडेल्सकडे वळत आहेत, जे वापरण्यासाठी मोफत किंवा स्वस्त आहेत. यामुळे स्टार्टअप्सना परदेशी कंपन्यांना द्यावे लागणारे मोठे फी शुल्क वाचवता येत आहे.\n\n२०२६ मधील गुंतवणूकदारांचा दृष्टिकोनही बदलला आहे. आता केवळ डाऊनलोड्स किंवा युजर्सची संख्या यांसारख्या 'व्हॅनिटी मेट्रिक्स'ला महत्त्व न देता, प्रत्येक युजरमागे होणारा खर्च आणि प्रत्यक्ष नफा यावर गुंतवणूकदारांचे बारीक लक्ष आहे.\n\n### सरकारचा आधार\n\nहा पायाभूत सुविधांचा तुटवडा भरून काढण्यासाठी IndiaAI Mission कडून प्रयत्न केले जात आहेत. याद्वारे स्टार्टअप्सना हजारो जीपीयू (GPUs) उपलब्ध करून देण्याचे आणि सबसिडीवर कम्प्युटिंग सुविधा पुरवण्याचे सरकारचे नियोजन आहे, जेणेकरून भारतीय कंपन्यांना जागतिक स्तरावर टिकून राहणे सोपे जाईल.\n\nआता गुंतवणूकदारांनी कंपन्यांचे 'युनिट इकॉनॉमिक्स' आणि त्यांनी स्वीकारलेली नवीन मॉडेल्स युजर एक्सपिरियन्सशी तडजोड न करता कशी हाताळली आहेत, याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.