जानेवारी ते जुलै २०२६ दरम्यान भारतातील व्हेंचर कॅपिटल (VC) फंडिंगमध्ये केवळ **५%** वाढ झाली आहे, तर जागतिक स्तरावर हे प्रमाण **१६१%** पर्यंत पोहोचले आहे. गुंतवणुकीचे हे चित्र स्टार्टअप्ससाठी सावधगिरीचा इशारा देणारे आहे.
भारतीय व्हेंचर कॅपिटल क्षेत्र सध्या जागतिक बाजाराच्या तुलनेत मंदावलेले दिसत आहे. २०२६ च्या पहिल्या सात महिन्यांत जागतिक स्तरावर गुंतवणुकीत १६१% वाढ झाली असताना, भारतात हे प्रमाण केवळ ५% राहिले आहे. ही तफावत दर्शवते की आता भांडवलाचा ओघ वेगाने विस्तार करण्याऐवजी शिस्तबद्ध आणि दर्जेदार स्टार्टअप्सकडे वळत आहे.\n\n### व्हॅल्युएशनमधील शिस्त आणि गुंतवणुकीचा कल\n\nगुंतवणूकदारांची सावधगिरी हे आता भारतीय स्टार्टअप परिसंस्थेचे मुख्य वैशिष्ट्य बनले आहे. स्टार्टअप्सच्या एकूण डील वॉल्यूममध्ये १३% घट झाली आहे. याचा अर्थ असा की, सध्या केवळ शाश्वत नफा कमवण्याची क्षमता असलेल्या कंपन्यांनाच प्राधान्य दिले जात आहे. यामुळे येणाऱ्या काळात शेअर बाजारात येणाऱ्या IPO च्या संख्येवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे.\n\n### जागतिक स्तरावर भारताची स्थिती\n\nसध्या जागतिक व्हेंचर फंडिंगमध्ये अमेरिकेचा हिस्सा ७५% इतका मोठा आहे, ज्याला प्रामुख्याने आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील १९९% वाढीचा आधार आहे. दुसरीकडे चीननेही २१३% वाढ नोंदवली आहे. तुलनेत, जागतिक व्हेंचर कॅपिटल व्हॅल्यूमध्ये भारताचा वाटा केवळ १% आणि डील वॉल्यूममध्ये ७% इतकाच मर्यादित आहे.\n\n### आव्हाने आणि पुढील वाटचाल\n\nचिप डिझाइन आणि रोबोटिक्स सारख्या डीप-टेक क्षेत्रांत गुंतवणुकीचा ओघ अपेक्षेपेक्षा कमी आहे. २०२३ पासून चिप डिझाइन क्षेत्राला आतापर्यंत सुमारे $१६२ दशलक्ष भांडवल मिळाले आहे. डिजिटल गव्हर्नन्स आणि धोरणात्मक अनिश्चिततेमुळे स्टार्टअप्सच्या नवनवीन प्रयोगांना काही प्रमाणात खीळ बसली आहे. गुंतवणूकदारांनी आता वर्षाच्या उत्तरार्धात स्टार्टअप्सच्या व्हॅल्युएशनचे काय होते आणि IPO पाइपलाइन कशी राहते, याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.