जागतिक बाजारात स्टार्टअप फंडिंगने **१३७ टक्क्यांची** उसळी घेतली असताना, भारतात मात्र परिस्थिती वेगळी आहे. २०२६ च्या पहिल्या नऊ महिन्यांत भारतीय स्टार्टअप्सच्या फंडिंग व्हॅल्यूमध्ये **३ टक्क्यांची** तर डील व्हॉल्यूममध्ये **१२ टक्क्यांची** घट झाली आहे.
जागतिक चित्र आणि भारताची पिछेहाट
जगभरात स्टार्टअप्ससाठी पैशांचा पाऊस पडत असताना, भारताचे मार्केट मात्र काहीसे थंड पडले आहे. अमेरिका आणि चीनसारख्या देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भांडवल गुंतवले जात आहे, ज्यामुळे जागतिक स्तरावर फंडिंगमध्ये १३७ टक्क्यांची मोठी वाढ झाली. या पार्श्वभूमीवर, भारताचा हिस्सा एकूण जागतिक फंडिंगच्या तुलनेत मर्यादित राहिला आहे. जानेवारी ते ऑक्टोबर २०२६ या काळात भारतीय स्टार्टअप्सनी $१०.९ अब्ज उभे केले आहेत, मात्र हे भांडवल आता ठराविक मोठ्या डीलमध्येच केंद्रित झाले आहे.
'ग्रोथ अ‍ॅट एनी कॉस्ट'चा काळ संपला
भारतीय स्टार्टअप इकोसिस्टममध्ये आता गुंतवणुकीचे निकष बदलले आहेत. एकेकाळी 'केवळ वाढ' (Growth) यावर भर देणाऱ्या स्टार्टअप्सना आता गुंतवणूकदार विचारत नाहीत. त्याऐवजी, आता कंपनीचा नफा (Profitability) आणि युनिट इकॉनॉमिक्स (Unit Economics) यावर जास्त भर दिला जात आहे. ज्या स्टार्टअप्सचा 'कॅश-बर्न' रेट जास्त आहे, त्यांना नवीन भांडवल मिळवणे आता कठीण झाले आहे.
भविष्यातील वाटचाल
लेट-स्टेज फंडिंग आणि एंजेल गुंतवणुकीत मोठी घट दिसून येत आहे. गुंतवणूकदार आता कमी जोखीम असलेल्या आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम स्टार्टअप्सनाच पसंती देत आहेत. स्टार्टअप संस्थापकांसाठी आता 'कॅपिटल एफिशिएन्सी' महत्त्वाची ठरत आहे. जर स्टार्टअप्सना दीर्घकाळ टिकून राहायचे असेल, तर त्यांना बाह्य गुंतवणुकीशिवाय स्वतःचा व्यवसाय चालवण्याची क्षमता सिद्ध करावी लागणार आहे. आगामी काळात पब्लिक लिस्टिंग (IPO) किंवा सेकंडरी सेलद्वारे गुंतवणूकदारांना एक्झिट मार्ग मिळवून देणारी स्टार्टअप्सच या स्पर्धेत तग धरू शकतील.