भारतीय स्टार्टअप इकोसिस्टिम आता ग्राहक-केंद्रित अ‍ॅप्सकडून 'डीप टेक्नॉलॉजी' (Deep Tech) क्षेत्राकडे वळत आहे. AI आणि सेमीकंडक्टरसारख्या क्षेत्रांसाठी **$25 अब्जांचा** निधी उभारण्यात आला असून, Skyroot Aerospace सारख्या कंपन्यांनी आपली क्षमता सिद्ध केली आहे.
भारतीय स्टार्टअप इकोसिस्टिममध्ये आता एक मोठा रचनात्मक बदल (Structural Shift) पाहायला मिळत आहे. आतापर्यंत फिनटेक आणि ई-कॉमर्सवर केंद्रित असलेले भारतीय स्टार्टअप्स आता आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), रोबोटिक्स आणि सेमीकंडक्टरसारख्या डीप टेक क्षेत्रांकडे वळत आहेत.
गुंतवणुकीचे आकडे काय सांगतात?
वर्ष 2015 ते 2026 दरम्यान या क्षेत्राला $11.4 अब्जांची व्हेंचर कॅपिटल गुंतवणूक मिळाली आहे. विशेष म्हणजे, फक्त 2025 या एका वर्षात $2.96 अब्जांची विक्रमी गुंतवणूक झाली. या प्रवाहाचा वेग वाढवण्यासाठी सरकारने 'रिसर्च डेव्हलपमेंट इन्फ्रास्ट्रक्चर फंड' मधून $11 अब्जांसह एकूण $25 अब्जांचा निधी उभारला आहे. हे 'पेशंट कॅपिटल' (Patient Capital) स्टार्टअप्सना जटिल हार्डवेअर तयार करण्यासाठी लागणारा दीर्घ कालावधी हाताळण्यास मदत करेल.
एअरोस्पेस क्षेत्रातील यश
जुलै 2026 मध्ये Skyroot Aerospace ने 'Vikram-1' रॉकेटच्या यशस्वी ऑर्बिटल फ्लाईटने इतिहास रचला. ही कामगिरी सिद्ध करते की, भारतीय कंपन्या आता जागतिक स्तरावर कठीण तांत्रिक क्षेत्रात स्पर्धा करू शकतात.
आव्हाने आणि वास्तव
जरी उत्साहाचे वातावरण असले तरी, डीप टेक क्षेत्रात अनेक आव्हाने आहेत:
- फंडिंग गॅप: स्टार्टअप्सना सुरुवातीच्या संशोधनानंतर 'Series B आणि C' राऊंडमध्ये निधी मिळवताना मोठी कसरत करावी लागते.
- आर अँड डी खर्च: भारताचा कॉर्पोरेट रिसर्च खर्च जीडीपीच्या केवळ 0.64% इतकाच आहे, जो प्रगत अर्थव्यवस्थांच्या तुलनेत खूपच कमी आहे.
- सेमीकंडक्टर निर्मिती: चिप मॅन्युफॅक्चरिंगसाठी लागणारा मोठा भांडवली खर्च आणि पायाभूत सुविधा अजूनही सुरुवातीच्या टप्प्यात आहेत.
सध्या भारतात 4,200 पेक्षा जास्त डीप टेक स्टार्टअप्स कार्यरत आहेत. मात्र, केवळ डिझाइन किंवा प्रोटोटाइपिंगवर न थांबता, हे स्टार्टअप्स मोठ्या प्रमाणावर औद्योगिक उत्पादनापर्यंत (Large-scale industrial manufacturing) पोहोचू शकतात का, हेच पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.