SEBI च्या 'Office of Informant Protection' कडे FY26 मध्ये तब्बल २५ व्हिसलब्लोअर टिप्स आल्या आहेत. मागील ६ वर्षांत केवळ ५ तक्रारी आल्या होत्या, त्या तुलनेत ही मोठी वाढ असून, बाजारातील पारदर्शकतेसाठी हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
तक्रारींच्या संख्येत मोठी वाढ
भारतीय शेअर बाजारात गेल्या काही वर्षांत १८ कोटींहून अधिक नवीन गुंतवणूकदार आले आहेत. या वाढत्या व्यापामुळे मार्केटमधील गैरप्रकार रोखण्यासाठी SEBI चा 'Office of Informant Protection' (OIP) विभाग सक्रिय झाला आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, FY26 मध्ये एकूण २५ तक्रारी प्राप्त झाल्या, ज्यापैकी १४ प्रकरणांचा निकाल लागला आहे, तर १२ प्रकरणांची चौकशी अद्याप सुरू आहे.
रिटेल गुंतवणूकदारांसाठी हे का महत्त्वाचे?
'इनसाइडर ट्रेडिंग' (Insider Trading) सारख्या गैरप्रकारांमुळे सामान्य गुंतवणूकदारांचे मोठे नुकसान होते. जेव्हा कोणीतरी चुकीच्या मार्गाने माहिती मिळवून शेअर्समध्ये व्यवहार करते, तेव्हा त्याचा फटका थेट रिटेल गुंतवणूकदाराला बसतो. त्यामुळेच व्हिसलब्लोअर यंत्रणा अधिक सक्षम असणे हे बाजाराच्या आरोग्यासाठी अत्यंत गरजेचे आहे.
सध्याच्या नियमातील त्रुटी आणि आव्हाने
तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिकेच्या SEC सारख्या संस्थांच्या तुलनेत भारतात अजूनही 'अँटी-रिटॅलिएशन' (Anti-retaliation) कायद्यांची कमतरता आहे. जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने कंपनीतील गैरव्यवहार उघड केला, तर त्याला नोकरीवरून काढून टाकण्यापासून वाचवणारे स्पष्ट कायदे भारतात नाहीत. जोपर्यंत तक्रारदाराला नोकरीच्या सुरक्षेची खात्री मिळत नाही, तोपर्यंत लोक समोर येण्यास कचरतात.
भविष्यातील बदल काय असू शकतात?
सध्या ही यंत्रणा मुख्यत्वे 'इनसाइडर ट्रेडिंग'वर लक्ष केंद्रित करते. मात्र, तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, यामध्ये फ्रंट-रनिंग, फ्रॉड्युलेंट ट्रेडिंग आणि आर्थिक गैरव्यवहार यांचाही समावेश केला पाहिजे. यामुळे SEBI ची कारवाई अधिक प्रभावी होईल आणि गुंतवणूकदारांचा बाजारावरील विश्वास वाढण्यास मदत होईल.