SEBI ने आता मार्केटमधील संशयास्पद हालचाली आणि गैरप्रकार शोधण्यासाठी 'सुदर्शन' (Sudarshan) या प्रगत AI प्लॅटफॉर्मचा वापर सुरू केला आहे. वाढत्या ट्रेडिंग वॉल्यूमसह सोशल मीडियावरील फसवणुकीच्या जाळ्याला रोखण्यासाठी ही यंत्रणा महत्त्वाची ठरणार आहे.
भारतीय शेअर बाजारातील व्यवहार आता विक्रमी पातळीवर पोहोचले आहेत. वाढता रिटेल गुंतवणूकदारांचा आकडा १४ कोटींच्या पुढे गेल्याने, मार्केटची सुरक्षा राखण्यासाठी SEBI ने तंत्रज्ञानाचा आधार घेतला आहे. सध्या SEBI कडे २०० हून अधिक इंजिनिअर्स आणि विश्लेषकांची टीम सज्ज असून, मोठ्या प्रमाणावर होणाऱ्या डेटा प्रोसेसिंगचे काम AI द्वारे हाताळले जात आहे.\n\n### 'सुदर्शन' प्लॅटफॉर्मची कार्यक्षमता\n\n२०२१ मध्ये लाँच केलेले 'सुदर्शन' हे इन-हाऊस AI टूल आता ट्रेडिंग डेटा आणि अल्गोरिदम-आधारित ऑर्डरचे स्कॅनिंग करते. मार्केटच्या नेहमीच्या वर्तनापेक्षा वेगळे काही आढळल्यास हे टूल लगेच अलर्ट देते. यामुळे पूर्वी ज्या केसेस तपासायला महिने लागायचे, त्या आता काही दिवसांत मार्गी लागत आहेत.\n\n### सोशल मीडियावरही वॉच\n\nसोशल मीडियावरील 'पंप अँड डंप' स्कीमला आळा घालण्यासाठी SEBI आता अधिक सक्रिय झाली आहे. Telegram, Instagram आणि X सारख्या प्लॅटफॉर्मवरून दरमहा सुमारे ७,००० आक्षेपार्ह पोस्ट हटवण्याची विनंती केली जाते. महामारीच्या काळाच्या तुलनेत ही संख्या ४०% ने वाढली असून, आतापर्यंत १ लाखाहून अधिक स्कॅमशी संबंधित पोस्ट हटवण्यात आल्या आहेत.\n\n### मानवी हस्तक्षेप का गरजेचा?\n\nजरी AI तंत्रज्ञान प्रगत असले, तरी SEBI ने यात मानवी देखरेख अनिवार्य ठेवली आहे. 'डेटा पॉयजनिंग' (Data Poisoning) सारख्या धोक्यांमुळे चुकीचे निर्णय टाळण्यासाठी आणि कायदेशीर अचूकतेसाठी प्रत्येक अलर्टची तपासणी तज्ज्ञांकडून केली जाते. AI हे केवळ एक साहाय्यक म्हणून काम करेल, अंतिम निर्णय हा अधिकृत तज्ज्ञांचाच असेल, असे नियामकाकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे.