SEBI चा मोठा बदल! ETF च्या किंमती ठरवण्याची पद्धत बदलली, गुंतवणूकदारांना मिळणार अधिक स्पष्टता

SEBI चा ETF किंमतीत मोठा फेरबदल

SEBI ने एक्सचेंज ट्रेडेड फंड्स (ETFs) च्या किंमती निश्चित करण्याच्या नियमांमध्ये मोठा बदल सुचवला आहे. सध्या T-2 (कालच्या दिवसाचा NAV) ऐवजी आता T-1 (आजच्या दिवसाचा NAV) प्रणाली लागू केली जाईल. याचा मुख्य उद्देश बाजारात मोठी उलथापालथ (Volatility) असताना ETF ची प्रत्यक्ष किंमत आणि त्याची NAV यातील तफावत कमी करणे आहे. या बदलासोबतच, किंमतींवर नियंत्रण ठेवणारे 'प्राइस बँड्स' (Price Bands) देखील बदलण्यात आले आहेत. आता सर्वसाधारणपणे लागू असलेला 20% चा एकसारखा नियम काढून, त्याऐवजी गरजेनुसार बदलणारे (Dynamic) प्राइस बँड्स आणले जातील.

T-1 प्रणाली: बाजारात अधिक प्रतिसाद की नवीन गुंतागुंत?

T-2 ऐवजी T-1 NAV प्रणाली लागू केल्याने बाजारात किंमत निश्चिती (Price Discovery) अधिक जलद होईल, अशी अपेक्षा आहे. सध्याच्या T-2 पद्धतीमध्ये एक दिवसाचा विलंब (Lag) असतो, ज्यामुळे बाजारात अचानक मोठे बदल झाल्यास ETF च्या ट्रेडिंग किंमतीत आणि त्याच्या NAV मध्ये मोठी तफावत दिसून येते. यामुळे गुंतवणूकदारांना चुकीचे संकेत मिळू शकतात. Mirae Asset Investment Managers च्या Siddharth Srivastava यांच्या मते, T-2 प्रणालीमध्ये कॉरपोरेट ॲक्शन्ससाठी मॅन्युअल बदल करावे लागत होते, ज्यात चुका होण्याची शक्यता होती. नवीन T-1 प्रणालीत अधिक अद्ययावत मूल्यांकन (Valuation) वापरले जाईल, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना बाजाराच्या सध्याच्या स्थितीनुसार अधिक योग्य किंमत मिळेल.

जागतिक बाजार आणि भारतातील बदल

अमेरिकेसारख्या विकसित देशांमध्ये ETF साठी कठोर प्राइस बँड्सचा वापर कमी असतो. तिथे बाजारात मोठे चढ-उतार झाल्यास ट्रेडिंग तात्पुरते थांबवणारे 'सर्किट ब्रेकर्स' किंवा 'लिमिट अप-लिमिट डाऊन' नियम जास्त वापरले जातात. SEBI ने सुचवलेले नवीन प्राइस बँड्स गोल्ड आणि सिल्व्हर ETF साठी सुरुवातीला 6% आणि इक्विटी व डेट ETF साठी 10% असतील. हे बँड्स 20% पर्यंत वाढू शकतात. ही एक प्रकारे जागतिक पद्धतीकडे वाटचाल आहे, पण या बदलांमुळे बाजारात लिक्विडिटी (Liquidity) कशी राहील आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारांशी किंमती कशा जुळतील, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. बाजारातील अनिश्चितता मोजणारा India VIX वाढल्यास, T-2 प्रणालीमुळे ETF किंमतींवर त्याचा परिणाम जास्त जाणवत असे. T-1 प्रणालीमुळे ही संवेदनशीलता कमी होण्यास मदत होईल.

आव्हाने आणि संभाव्य अडचणी

SEBI चा उद्देश बाजारात अधिक स्पष्टता आणणे आणि किंमतीतील तफावत कमी करणे असला तरी, T-1 प्रणाली लागू करण्यात काही आव्हाने आहेत. फंड हाऊसेसना रात्री उशिरा NAV जाहीर करावे लागतील, जेणेकरून स्टॉक एक्सचेंज T-1 प्रणाली प्रभावीपणे वापरू शकतील. तज्ज्ञांच्या मते, T-1 प्रणालीतही दिवसाच्या तीव्र चढ-उतारांचा परिणाम दिसू शकतो. नवीन प्राइस बँड्समुळे लिक्विडिटी विभागली जाण्याची किंवा नवीन आर्बिट्रेज (Arbitrage) संधी निर्माण होण्याची शक्यता आहे. पूर्वी T-2 प्रणालीत कॉरपोरेट ॲक्शन्ससाठी मॅन्युअल बदलांमुळे काही चुका होत होत्या, पण T-1 प्रणालीत पूर्णपणे ऑटोमेशन आल्यास तांत्रिक पायाभूत सुविधा मजबूत असणे आवश्यक आहे. गोल्ड आणि सिल्व्हरसारख्या भौतिक मालमत्ता किंवा फ्युचर्स मार्केटशी संबंधित ETF साठी प्राइस बँड्स नसावेत, असाही एक मतप्रवाह आहे.

पुढील वाटचाल

SEBI ची ही नवीन चौकट, ज्यात कॅलिब्रेटेड प्राइस बँड्स आणि T-1 NAV चा समावेश आहे, भारतीय ETF बाजाराच्या नियमनात एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. यामुळे बाजाराची रचना आधुनिक होईल आणि जागतिक पद्धतींशी सुसंगतता वाढेल. या बदलांची यशस्विता एक्सचेंज आणि बाजारातील सहभागी हे नवीन बदल कसे स्वीकारतात यावर अवलंबून असेल. भारतीय ETF बाजारात होणारी वेगाने वाढ पाहता, हे नियम गुंतवणूकदारांचा विश्वास टिकवून ठेवण्यासाठी आणि बाजाराच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण ठरतील.