SEBI च्या ताज्या अहवालानुसार, FY26 मध्ये ८७.७% वैयक्तिक ट्रेडर्सना डेरिव्हेटिव्ह मार्केटमध्ये **₹९१,६८५ कोटींचे** निव्वळ नुकसान झाले आहे. ऑप्शन्स ट्रेडिंगमधील वाढता धोका पाहता, गुंतवणूकदारांना सावध राहण्याचा इशारा देण्यात आला आहे.
भारतीय शेअर बाजाराची नियामक संस्था, SEBI ने आर्थिक वर्ष २०२६ (FY26) साठी डेरिव्हेटिव्ह मार्केटचा एक धक्कादायक अहवाल प्रसिद्ध केला आहे. या अहवालात असे समोर आले आहे की, वैयक्तिक गुंतवणूकदारांपैकी ८७.७% ट्रेडर्सना डेरिव्हेटिव्ह सेगमेंटमध्ये नुकसान सोसावे लागले आहे. वर्षभरात या ट्रेडर्सचे एकूण नुकसान ₹९१,६८५ कोटी इतके प्रचंड आहे.
मागील आर्थिक वर्षात (FY25) हे नुकसान ₹१.१२ लाख कोटी होते. त्या तुलनेत यात थोडी सुधारणा झाली असली, तरी ही आकडेवारी अजूनही चिंतेचा विषय आहे. विशेष म्हणजे, या एकूण नुकसानापैकी ९२% नुकसान केवळ 'ऑप्शन्स' सेगमेंटमध्ये झाले आहे, जिथे ९७% रिटेल ट्रेडर्सनी आपली मोठी भांडवली गुंतवणूक केली होती.
डेरिव्हेटिव्ह ट्रेडिंग का ठरतेय धोकादायक?
अनेक ट्रेडर्स कमी भांडवलात जास्त नफा मिळवण्याच्या आशेने ऑप्शन्समध्ये गुंतवणूक करतात. मात्र, या करारांची एक ठराविक एक्सपायरी तारीख असते. बाजारात हालचाल झाली नाही, तरीही 'टाइम डिके' (Time Decay) मुळे ऑप्शन्सची व्हॅल्यू कमी होते. जेव्हा ट्रेडर्स कोणतीही हेजिंग (Hedge) न करता 'नेकेड ट्रेडिंग' करतात, तेव्हा बाजारातील एका लहान बदलामुळे त्यांचे पूर्ण भांडवल झिरो होण्याची शक्यता असते.
रिस्क मॅनेजमेंटची गरज
तज्ज्ञांच्या मते, गुंतवणूकदारांनी केवळ नफ्याच्या मागे न लागता 'डिफाईन्ड रिस्क' (Defined-Risk) स्ट्रॅटेजीचा वापर करणे आवश्यक आहे. स्प्रेड्स (Spreads) सारख्या पद्धती वापरून ट्रेडर्स आपली जास्तीत जास्त जोखीम मर्यादित करू शकतात. बाजाराला जुगार न मानता, शिस्तबद्ध पद्धतीने ट्रेडिंग करणे हाच भांडवल सुरक्षित ठेवण्याचा एकमेव मार्ग असल्याचे या अहवालातून स्पष्ट होते.