SEBI चा मोठा इशारा: बाजारात AI मुळे येणारे धोके टाळण्यासाठी नवी नियमावली!

AI: दुधारी तलवार

SEBI चे चेअरपर्सन तुहिन कांता पांडे यांनी स्पष्ट केले की, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) हे एक 'दुधारी शस्त्र' आहे. AI प्रणालींमधील कमकुवत दुवे (vulnerabilities) वेगाने शोधू शकते, पण त्याचबरोबर त्यांचा गैरवापर करून बाजारात मोठे संकटही वेगाने उभे करू शकते. त्यामुळे, बाजारातील सहभागींना या AI-चालित धोक्यांना कसे ओळखावे आणि त्यांचा सामना कसा करावा, यासाठी मार्गदर्शन केले जाईल. जागतिक स्तरावरही अनेक नियामक AI च्या धोक्यांवर लक्ष ठेवून आहेत.

बाजारात AI खर्च वाढणार, धोकाही वाढणार

जगभरातील वित्तीय कंपन्या AI तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवत आहेत. भारतातही फायनान्शियल सर्व्हिसेस सेक्टरमध्ये AI चा खर्च 2026 पर्यंत दुप्पट होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः फ्रॉड डिटेक्शन, ऑटोमेशन आणि ग्राहक सेवेसाठी याचा वापर वाढेल. मात्र, AI मुळे एखाद्या कमजोरीचा शोध लागल्यापासून त्याचा गैरवापर होण्याचा कालावधी 72 तासांपेक्षाही कमी होऊ शकतो, जी एक मोठी चिंता आहे.

SEBI चे इतर उपक्रम

AI व्यतिरिक्त, SEBI इतर महत्त्वाच्या क्षेत्रांवरही काम करत आहे:

• प्रायव्हेट क्रेडिट मार्केट: SEBI च्या कडक नियमांमुळे भारतातील प्रायव्हेट क्रेडिट मार्केट तुलनेने सुरक्षित आहे. रिटेल गुंतवणूकदारांना काही फंडांमध्ये प्रवेश मर्यादित आहे आणि किमान गुंतवणुकीची रक्कम जास्त आहे.
• कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्ज: इन्शुरन्स कंपन्यांसारख्या संस्थांसाठी कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्जमधील अस्थिरता योग्य नसल्याने, RBI आणि IRDAI कडून यावर अजूनही चिंता व्यक्त केली जात आहे.
• CKYC 2.0: 'वन KYC' (One KYC) अंतर्गत सर्व वित्तीय संस्थांसाठी एक युनिफाईड सिस्टम तयार करण्याचे काम सुरू आहे. या तंत्रज्ञान प्लॅटफॉर्मचे काम जुलै पर्यंत पूर्ण होण्याची अपेक्षा आहे.

AI चे संभाव्य धोके आणि SEBI ची भूमिका

केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी AI मुळे येणाऱ्या धोक्यांना 'अभूतपूर्व' म्हटले आहे. Anthropic च्या Mythos सारखे मॉडेल हजारो सॉफ्टवेअर त्रुटी शोधून त्यांचा मोठ्या प्रमाणावर गैरवापर करू शकतात, अशी भीती आहे. यामुळे सायबर हल्ले अधिक तीव्र होतील. SEBI चा दृष्टिकोन 'संतुलित नियमना'चा (balanced regulation) आहे, ज्यामध्ये बाजाराचा विकास साधताना गुंतवणूकदारांचे संरक्षण आणि जोखीम व्यवस्थापन यावर भर दिला जाईल. ही AI ॲडव्हायझरी कठोर उपाययोजना नसून, जबाबदार नवोपक्रमाला (responsible innovation) प्रोत्साहन देण्याचा एक प्रयत्न आहे.