F&O शेअर्ससाठी सुरू केलेल्या नवीन २० मिनिटांच्या 'क्लोजिंग ऑक्शन' सत्रात फेरफार केल्याप्रकरणी SEBI ने मोठी कारवाई केली आहे. नियम मोडल्याबद्दल दोन कंपन्यांकडून **₹३.६८ कोटी** जप्त करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांसमोर अस्थिरतेचे नवीन संकट उभे राहिले आहे.
बाजारपेठेत खळबळ
३ ऑगस्ट २०२६ पासून भारतीय शेअर बाजारात F&O-पात्र शेअर्ससाठी नवीन २० मिनिटांचे 'क्लोजिंग ऑक्शन सेशन' (CAS) सुरू करण्यात आले होते. याचा मुख्य उद्देश 'प्राइस डिस्कव्हरी' (Price Discovery) अधिक सुलभ करणे हा होता. मात्र, अल्पावधीतच या नवीन नियमाचा गैरवापर झाल्याचे समोर आल्याने SEBI ने कडक पावले उचलली आहेत.
नक्की काय घडले?
१९ ऑगस्ट २०२६ रोजी SEBI ने दिलेल्या अंतरिम आदेशानुसार, १३ ऑगस्ट रोजी झालेल्या ट्रेडिंग सत्रात काही कंपन्यांनी 'ऑर्डर-स्पूफिंग' (Order-Spoofing) केल्याचा ठपका ठेवला आहे. यात JPMorgan Chase & Co. ची युनिट असलेल्या 'Copthall Mauritius Investment' आणि स्थानिक ब्रोकर 'Mansi Share and Stock Broking' यांचा समावेश आहे. या कंपन्यांनी खोट्या ऑर्डर्स टाकून बाजारात कृत्रिम मागणी निर्माण केली होती, ज्यामुळे शेअर्सच्या क्लोजिंग किमतीवर परिणाम झाला. यातून त्यांनी मिळवलेला ₹३.६८ कोटींचा अवैध नफा SEBI ने जप्त केला आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी धोके
या नवीन यंत्रणेमुळे कॅश मार्केट आणि डेरिव्हेटिव्ह मार्केटमध्ये वेळेची तफावत निर्माण झाली आहे. कॅश मार्केट ऑक्शन ३:३५ वाजता संपते, तर डेरिव्हेटिव्ह सेगमेंट ३:४० वाजेपर्यंत सुरू राहते. या ५ मिनिटांच्या अंतरामुळे ट्रेडर्सना आपले शेअर्स आणि फ्युचर्स पोझिशन्स 'हेज' (Hedge) करणे कठीण जात आहे. बाजारातील अस्थिरतेच्या काळात ही परिस्थिती गुंतवणूकदारांसाठी जोखमीची ठरू शकते.
लिक्विडिटीचा प्रश्न
सध्या या २० मिनिटांच्या सत्रात पुरेसा लिक्विडिटी अभाव दिसून येत आहे. मोठ्या संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (Institutional Investors) चुकीच्या प्राइसिंगच्या भीतीने या सत्रात सहभाग कमी केला आहे. यामुळे शेअर्सच्या किमतीत अचानक मोठे चढ-उतार पाहायला मिळत आहेत, ज्याचा थेट फटका पोर्टफोलिओ मॅनेजर्स आणि रिटेल गुंतवणूकदारांना बसत आहे.