एन.एस.ई. इमर्ज: एसएमई कंपन्यांसाठी लिस्टिंगचे नियम बदलले, कॅपिटल रेझ करणाऱ्यांना फायदा!

वाढीच्या कंपन्यांना पब्लिक मार्केटमध्ये प्रवेश सोपा

वाढीच्या टप्प्यातील एसएमई (Small and Medium Enterprises) कंपन्यांना पब्लिक मार्केटमध्ये सहज प्रवेश मिळावा या उद्देशाने, नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) च्या ईमर्ज (Emerge) प्लॅटफॉर्मने फ्री कॅश फ्लो टू इक्विटी (FCFE) गणनेत महत्त्वपूर्ण सुधारणा केली आहे.

FCFE गणनेतील बदल

पूर्वी, एसएमई कंपन्यांना लिस्टिंगसाठी पात्र ठरण्यासाठी मागील तीन फायनान्शियल इयर्सपैकी किमान दोन वर्षांमध्ये पॉझिटिव्ह FCFE दाखवणे आवश्यक होते. मात्र, आता १७ एप्रिल २०२६ पासून लागू होणाऱ्या नवीन नियमांनुसार, FCFE गणनेत 'कॅपिटल इश्यूतून मिळालेला पैसा' (Proceeds from Issuance of Capital) हा सकारात्मक घटक म्हणून समाविष्ट केला जाईल. यामुळे अशा कंपन्यांना फायदा होईल ज्या बाजारातून भांडवल उभारतात.

सुधारित सूत्रानुसार, FCFE = ऑपरेशन्समधील कॅश फ्लो – फिक्स्ड ॲसेट्सची खरेदी + कॅपिटल इश्यूतून मिळालेला पैसा + नेट बोरोईंग्स – इंटरेस्ट × (1–t).

या कॅपिटल इश्यूमध्ये इक्विटी शेअर्स, प्रेफरन्स शेअर्स आणि सिक्युरिटीज प्रीमियम यांचा समावेश आहे. नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपन्यांसाठी (NBFCs), नेट बोरोईंग्समध्ये फक्त लाँग-टर्म बोरोईंग्सचा समावेश केला जाईल, जेणेकरून डबल काउंटिंग टाळता येईल.

इतर लिस्टिंग आवश्यकता आणि बाजार संदर्भ

NSE Emerge व्यतिरिक्त, बीएसई एसएमई (BSE SME) सारख्या इतर एक्स्चेंजवरही कंपन्यांसाठी काही समान लिस्टिंग आवश्यकता आहेत. यात सामान्यतः पोस्ट-इश्यू पेड-अप कॅपिटल ₹२५ कोटी पेक्षा कमी, तीन वर्षांचा ट्रॅक रेकॉर्ड, पॉझिटिव्ह नेट वर्थ आणि मागील तीन वर्षांपैकी दोन वर्षांत ऑपरेटिंग प्रॉफिट (EBITDA) असणे आवश्यक आहे. FCFE नियम हा अतिरिक्त निकष होता.

हे बदल अशा वेळी होत आहेत जेव्हा भारतातील आयपीओ मार्केट FY26 मध्ये ₹१.८ लाख कोटी उभारणीसह विक्रमी ठरले. तथापि, एसएमई आयपीओ सेगमेंटमध्ये थोडी नरमाई दिसून येत आहे. २०२६ च्या सुरुवातीच्या आकडेवारीनुसार, अनेक नवीन इश्यू त्यांच्या IPO किमतीपेक्षा खाली ट्रेड करत आहेत, जे स्पेकुलेशनऐवजी फंडामेंटल व्हॅल्युएशनकडे बाजाराचा कल दर्शवते.

एक्सचेंजचा उद्देश आणि गुंतवणूकदारांसाठी धोके

NSE चा उद्देश हा आहे की भांडवल उभारून वाढणाऱ्या एसएमई कंपन्यांना लिस्टिंगसाठी पात्र ठरवणे, पण त्याच वेळी आर्थिक शिस्त कायम ठेवणे. या बदलामुळे कंपन्यांच्या ऑपरेटिव्ह कॅश फ्लोऐवजी केवळ कॅपिटल उभारण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून राहण्याचा धोका वाढू शकतो. यामुळे डायल्यूशन रिस्क वाढू शकते आणि गुंतवणूकदारांनी अधिक बारकाईने ड्यू डिलिजन्स करणे आवश्यक आहे.

भविष्यातील वाटचाल

या नियमांमुळे NSE Emerge वर पात्र एसएमई कंपन्यांची संख्या वाढण्याची अपेक्षा आहे. कंपन्यांना आता पब्लिक मार्केटमध्ये लिस्टिंग करणे सोपे होईल. तथापि, या कंपन्यांनी लिस्टिंगनंतर सातत्यपूर्ण कामगिरी करणे आणि गुंतवणूकदारांनी फंडामेंटलवर लक्ष केंद्रित करणे महत्त्वाचे ठरेल.