भारतात रिटेल गुंतवणुकीचा टक्का वेगाने वाढतोय. NSDL कडे नोंदणीकृत डिमॅट खात्यांची संख्या **२०२० मधील ५ कोटींवरून २०२६ पर्यंत २३ कोटींवर** पोहोचली आहे. या वाढीमुळे बाजारातील लिक्विडिटी आणि सुलभतेत मोठी भर पडली आहे.
भारतीय शेअर बाजाराच्या इतिहासात गुंतवणुकीचा ओघ सातत्याने वाढत असल्याचे दिसून येत आहे. नॅशनल सिक्युरिटीज डिपॉझिटरी लिमिटेड (NSDL) च्या आकडेवारीनुसार, डिमॅट खात्यांची संख्या २३ कोटींचा टप्पा ओलांडून मोठी मजल मारली आहे. २०२० मध्ये ही संख्या अवघी ५ कोटी होती, जी आता गुंतवणुकीच्या वाढत्या संस्कृतीचे प्रतीक मानली जात आहे. फिजिकल शेअर्सच्या जोखमीतून गुंतवणूकदारांची मुक्तता झाल्यामुळे ही डिजिटल क्रांती अधिक बळकट झाली आहे.\n\n### डिजिटल नेटवर्क आणि व्याप\n\nNSDL चे जाळे आता भारताच्या ९९.९% पिन कोडपर्यंत पोहोचले असून, ५७,००० सेवा केंद्रांच्या माध्यमातून हे काम सुरू आहे. कंपनीकडे असलेल्या मालमत्तेचे मूल्य (Assets Under Custody) ₹५५० लाख कोटींवर पोहोचले असून, ते १,२०,००० इश्यूअर्सना सेवा देत आहेत. भारताच्या डिपॉझिटरी क्षेत्रात NSDL आणि CDSL या दोन कंपन्यांचे वर्चस्व आहे, ज्या NSE आणि BSE च्या कार्यक्षम कामकाजासाठी कणा ठरल्या आहेत.\n\n### भविष्यातील तंत्रज्ञान आणि धोरणे\n\nआगामी काळात NSDL आता 'DMAT 2.0' कडे वाटचाल करत आहे. यामध्ये सेंट्रल बँक डिजिटल करन्सीचा (CBDC) वापर करून कॉर्पोरेट बाँड्सचे टोकनायझेशन करण्याचा मानस आहे. या आधुनिक प्रक्रियेसाठी SEBI आणि RBI यांच्या मार्गदर्शनाखाली काम सुरू असून, भविष्यातील आर्थिक साक्षरता वाढल्यास डिमॅट खात्यांची संख्या आणखी वाढण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे.\n\n### गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा (Investor Alert)\n\nवाढत्या डिमॅट खात्यांसोबतच डिजिटल पायाभूत सुविधांवरील अवलंबित्व वाढले आहे. यामुळे सायबर सुरक्षेचे (Cybersecurity) आव्हान अधिक गंभीर झाले आहे. प्रचंड डेटा आणि मालमत्ता हाताळणाऱ्या या प्रणालीमध्ये कोणतीही त्रुटी बाजाराच्या स्थिरतेसाठी धोकादायक ठरू शकते. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी या प्रणालीतील सुरक्षा यंत्रणांकडे लक्ष ठेवणे आता अत्यंत गरजेचे झाले आहे.