NPCI ने सर्व UPI ॲप्स आणि बँकांना ४ सप्टेंबरपर्यंत ग्राहकांचे फोन नंबर्स गुप्त ठेवण्याचे निर्देश दिले आहेत. यामुळे युझर प्रायव्हसी (User Privacy) वाढेल. आता मोबाइल नंबरऐवजी युझरनेम-आधारित आयडी (Username-based IDs) वापरले जातील.
Detailed Coverage
युझर प्रायव्हसीसाठी मोठे पाऊल
नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) ने एक महत्त्वाचा आदेश जारी केला आहे. यानुसार, सर्व युनिफाईड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) ॲप्लिकेशन्स आणि बँकांना आता ग्राहकांचे फोन नंबर गुप्त ठेवावे लागतील. डेटा सुरक्षा (Data Security) वाढवण्यासाठी आणि डिजिटल पर्सनल डेटा प्रोटेक्शन (DPDP) कायद्याचे पालन करण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. UPI इकोसिस्टममधील सर्व कंपन्यांना ४ सप्टेंबर पर्यंत हे बदल लागू करावे लागणार आहेत.
सध्या अनेक UPI ट्रान्झॅक्शन्समध्ये ओळख पटवण्यासाठी मोबाइल नंबर वापरले जातात. यामुळे पेमेंट करताना वैयक्तिक माहिती समोरच्या व्यक्तीला दिसण्याचा धोका असतो. मात्र, नवीन नियमांनुसार, ॲप्सना युझरच्या मोबाइल नंबरचे फक्त शेवटचे चार आकडे दाखवावे लागतील. तसेच, QR कोडद्वारे पेमेंट करताना ट्रान्झॅक्शन पूर्ण झाल्यानंतर मोबाइल नंबर दिसणार नाही.
युझरनेम-आधारित UPI आयडीकडे वाटचाल
या आदेशाचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे व्हर्च्युअल प्रायव्हेट ॲड्रेस (VPA) किंवा UPI आयडी म्हणून युझरनेम-आधारित हँडल्सचा वापर वाढवणे. अनेक युझर्स सध्या आपला मोबाइल नंबरच डीफॉल्ट UPI आयडी म्हणून वापरतात. मात्र, आता NPCI ने ॲप्सना युझर्सना युनिक, युझरनेम-आधारित आयडी सेट करण्यास प्रोत्साहन देण्यास सांगितले आहे. हे आयडी मुख्य ओळख म्हणून काम करतील आणि प्रत्यक्ष मोबाइल नंबर गोपनीय ठेवतील.
नियामक दृष्टिकोन आणि अंमलबजावणी
NPCI सध्या बँका आणि पेमेंट सर्व्हिस प्रोव्हायडर्ससोबत (Payment Service Providers) काम करत आहे, जेणेकरून ४ सप्टेंबर च्या अंतिम मुदतीपर्यंत सर्व डिजिटल पायाभूत सुविधा (Digital Infrastructure) अद्ययावत होतील. डिजिटल पेमेंट सेक्टरला अधिक सुरक्षित बनवण्याच्या दृष्टीने हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. या बदलांमुळे UPI चा वापर करणाऱ्या लाखो लोकांच्या गोपनीयतेचे (Privacy) संरक्षण होईल.