नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने (NPCI) आपला प्रस्तावित 'युनिफाइड एजेंटिक प्रोटोकॉल' (UAP) तात्पुरता स्थगित केला आहे. एआय (AI) एजंट्सद्वारे युपीआय पेमेंट करण्याच्या या तंत्रज्ञानावर आता नियामक स्तरावर सुरक्षा आणि जबाबदारीचे पुनरावलोकन केले जाणार आहे.
नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने (NPCI) आपल्या बहुप्रतिक्षित 'युनिफाइड एजेंटिक प्रोटोकॉल' (UAP) लाँच करण्याच्या निर्णयाला ब्रेक लावला आहे. ग्लोबल फिनटेक फेस्ट २०२६ च्या पार्श्वभूमीवर हा प्रोटोकॉल सादर होण्याची शक्यता होती, मात्र आता यात मानवी हस्तक्षेप नसलेल्या व्यवहारांच्या सुरक्षेवर अधिक भर दिला जाणार आहे.\n\n### स्वायत्त व्यवहारांचे आव्हान\n\nसध्याचे युपीआय (UPI) मॉडेल हे पूर्णपणे युजरने केलेल्या ऑथेंटिकेशनवर (Authentication) आधारित आहे. मात्र, 'एजंटिक' युपीआयमध्ये सॉफ्टवेअर एआय एजंट्स स्वतः व्यवहार करू शकतील. अशा परिस्थितीत जर एआयने चुकीचा व्यवहार केला किंवा तो हॅक झाला, तर त्याची जबाबदारी (Liability) कोणाची, हा मुख्य प्रश्न NPCI समोर आहे. यावर मार्ग काढण्यासाठी 'नो-युअर-एजंट' (Know-Your-Agent) सारख्या फ्रेमवर्कची गरज भासणार आहे.\n\n### फिनटेक क्षेत्रातील स्पर्धा\n\nएकीकडे NPCI ने पाऊल मागे घेतले असले तरी, खाजगी कंपन्या मात्र आपल्या तंत्रज्ञानावर काम करत आहेत. पाइन लॅब्सने (Pine Labs) आधीच त्यांचा 'P3P' प्रोटोकॉल आणला आहे, तर व्हिसा (Visa) आणि मास्टरकार्ड (Mastercard) हे आपापल्या 'ट्रस्टेड एजंट प्रोटोकॉल'वर काम करत आहेत. याशिवाय NPCI चा स्वतःचा 'रुपे एजेंटिक प्रोटोकॉल' (RAP) देखील विकास प्रक्रियेत आहे.\n\n### रिझर्व्ह बँकेची भूमिका\n\nभारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) आणि NPCI साठी युपीआय ही देशाची आर्थिक जीवनवाहिनी आहे. त्यामुळे वेगवान तंत्रज्ञानापेक्षा सुरक्षेला अधिक प्राधान्य दिले जात आहे. भविष्यात हे नवीन नियम आर्थिक व्यवहारांचे स्वरूप पूर्णपणे बदलून टाकतील, ज्यावर आता गुंतवणूकदार आणि फिनटेक कंपन्यांचे बारीक लक्ष आहे.