शुक्रवारी भारतीय शेअर बाजारात एक ऐतिहासिक आणि धक्कादायक घटना घडली. मार्केटमध्ये तब्बल **₹3,000 कोटींचे** मार्जिन ट्रेडिंग (MTF) लिक्विडेशन झाले असून, **2017** नंतरची ही सर्वात मोठी विक्री आहे.
बाजार का गडगडला?
वेस्ट आशियातील तणाव आणि ब्रेंट क्रूड ऑइलच्या किमतीत झालेली 2.8% वाढ (प्रति बॅरल $111.7) यामुळे शुक्रवारी बाजारात मोठी अनिश्चितता पसरली होती. निफ्टीमध्ये 415 पॉइंट्सची अस्थिरता पाहायला मिळाली आणि तो 0.4% घसरणीसह 22,600 वर बंद झाला. संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (DII & FII) ₹4,100 कोटींहून अधिकची खरेदी करून बाजाराला सावरण्याचा प्रयत्न केला, परंतु किरकोळ गुंतवणूकदारांच्या मार्जिन कॉल्समुळे झालेली विक्री इतकी आक्रमक होती की बाजार दबावाखाली राहिला.
मार्जिन ट्रेडिंग म्हणजे काय आणि धोका कसा निर्माण झाला?
मार्जिन ट्रेडिंग फॅसिलिटीमध्ये ब्रोकर 60% ते 75% भांडवल कर्ज स्वरूपात देतात. जेव्हा शेअरचे भाव वेगाने पडतात, तेव्हा ब्रोकरकडून 'मार्जिन कॉल' येतो. जर गुंतवणूकदार अतिरिक्त पैसे भरू शकले नाहीत, तर ब्रोकर स्वतःचे पैसे सुरक्षित करण्यासाठी शेअर्स विकतात. याचा फटका HDFC Bank, Reliance Industries आणि Infosys सारख्या बड्या कंपन्यांना बसला आहे.
सध्याची स्थिती
गेल्या वर्षभरात MTF बुक 36% ने वाढले होते, जे मार्केटमध्ये वाढलेल्या कर्ज घेण्याच्या प्रवृत्तीचे दर्शक आहे. आता मार्केटमधील एकूण आउटस्टँडिंग फंडेड बुक व्हॅल्यू ₹1.51 ट्रिलियनवर आली आहे, जी आधी ₹1.54 ट्रिलियन होती. नॅशनल स्टॉक एक्स्चेंज (NSE) हे या व्यवहारांचे मुख्य केंद्र असून 95% फंडिंग याच माध्यमातून होते. तज्ञांच्या मते, सध्या सिस्टेमिक रिस्क मर्यादित असली तरी, जागतिक अस्थिरतेच्या काळात लेव्हरेज वापरून व्यापार करणे अत्यंत धोकादायक ठरू शकते.