भारतात आर्थिक फसवणुकीचे प्रमाण वेगाने वाढले असून, २०२५ मध्ये गुंतवणूकदारांचे **₹२२,००० कोटींहून** अधिक नुकसान झाले आहे. बनावट ट्रेडिंग ॲप्स आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून होणाऱ्या या स्कॅम्सपासून सावध राहणे आता काळाची गरज बनली आहे.
भारतात शेअर बाजारातील वाढत्या सहभागाचा फायदा घेत सायबर गुन्हेगारांनी आपली यंत्रणा अधिक सक्षम केली आहे. आता हे स्कॅम्स केवळ साध्या फिशिंग ईमेलपुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत, तर ते पूर्णपणे प्रोफेशनल आणि कायदेशीर वाटणाऱ्या प्लॅटफॉर्मचा मुखवटा घालून येतात.
बनावट ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्मचे जाळे
सध्या अनेक बनावट ट्रेडिंग ॲप्लिकेशन्स प्रसिद्ध ब्रोकर्सची हुबेहूब कॉपी करून बनवली जात आहेत. हे ॲप्स गुंतवणूकदारांना 'एक्सक्लुझिव्ह आयपीओ' (IPO) किंवा 'इन्स्टिट्यूशनल अकाउंट'चे आमिष दाखवतात. एकदा का तुम्ही पैसे जमा केले की, ॲपमध्ये तुमची संपत्ती वाढत असल्याचे खोटे आकडे दिसू लागतात. मात्र, पैसे काढण्याच्या वेळी हे स्कॅमर्स टॅक्स किंवा 'कम्प्लायन्स फी'च्या नावाखाली अधिक पैसे मागतात. कोणत्याही ॲपमध्ये पैसे टाकण्यापूर्वी ते SEBI कडे नोंदणीकृत आहे का, याची खात्री करा.
सोशल मीडियावरील 'तज्ज्ञांचा' फसवणुकीचा सापळा
WhatsApp आणि Telegram सारख्या प्लॅटफॉर्मवर हे स्कॅमर्स स्वतःला 'स्टॉक मार्केट तज्ज्ञ' म्हणून सादर करतात. ते वेगवेगळ्या ग्रुप्समध्ये परस्परविरोधी टिप्स देऊन एका विशिष्ट वर्गाला फसवतात. विश्वास संपादन केल्यानंतर, ते पेड सबस्क्रिप्शन किंवा खाजगी गुंतवणुकीच्या नावाखाली पैसे उकळतात. लक्षात ठेवा, अधिकृत आर्थिक सल्लागार कधीही अशा अनियंत्रित मेसेजिंग ग्रुप्सद्वारे 'इनसाइडर टिप्स' देत नाहीत.
पोन्झी स्कीम आणि 'गॅरंटीड रिटर्न'
बाजारात कोणताही धोका न पत्करता 'गॅरंटीड रिटर्न' देण्याचे आमिष दाखवणाऱ्या पोन्झी स्कीम्स पुन्हा सक्रिय झाल्या आहेत. अशा योजनांमध्ये जुन्या गुंतवणुकदारांना नवीन सभासदांकडून आलेल्या पैशातून परतावा दिला जातो. जेव्हा नवीन लोक येणे बंद होते, तेव्हा ही संपूर्ण यंत्रणा कोसळते. जास्त परताव्याच्या आमिषाला बळी पडू नका.
स्वतःची सुरक्षा कशी करावी?
जर तुम्ही सायबर फसवणुकीचे बळी ठरला असाल, तर तात्काळ १९३० या सायबर क्राईम हेल्पलाइनवर किंवा 'CFCFRMS' पोर्टलवर तक्रार नोंदवा. कोणत्याही अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका आणि गुंतवणूक करण्यापूर्वी संबंधित ब्रोकरचे अधिकृत एक्सचेंजच्या वेबसाईटवर व्हेरिफिकेशन करा. तुमची कमाई वाचवणे हे ती वाढवण्याइतकेच महत्त्वाचे आहे.