आगामी आर्थिक वर्ष 2026-27 पासून, इन्कम टॅक्स डिपार्टमेंट शेअर बाजारातील कॅपिटल गेन्सची माहिती थेट Annual Information Statement (AIS) मध्ये प्री-फिल करणार आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांची मेहनत वाचणार आहे.
काय बदलणार आहे?
इन्कम टॅक्स विभागाने टॅक्स भरण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ करण्यासाठी नवीन सिस्टीम आणली आहे. आता गुंतवणूकदारांना स्वतः कॅपिटल गेन्स मोजण्याची गरज पडणार नाही. FY 2026-27 पासून, NSDL आणि CDSL सारख्या डिपॉझिटरीज, तसेच शेअर ट्रान्सफर एजंट्स, SFT-2517 आणि SFT-2518 या स्वरूपात डेटा सरकारला देतील. हा डेटा थेट तुमच्या AIS मध्ये अपडेट होईल.
FIFO पद्धतीचा वापर
नवीन सिस्टीममध्ये FIFO (First-In, First-Out) पद्धत वापरली जाणार आहे. तुमच्याकडे विविध ब्रोकरेज खात्यांत शेअर्स असतील, तरीही तुमच्या पॅन (PAN) नंबरवर सर्व व्यवहारांचे एकत्रीकरण केले जाईल. १ फेब्रुवारी 2018 पूर्वी खरेदी केलेल्या शेअर्सची 'ग्रँडफादरिंग' मोजणीही आता सिस्टीमद्वारे स्वयंचलित होईल.
गुंतवणूकदारांनी कुठे काळजी घ्यावी?
जरी ही सुविधा सोयीची असली, तरी काही गोष्टींची खातरजमा करणे आवश्यक आहे:
- ऑफ-मार्केट व्यवहार: गिफ्ट, वारसा हक्काने मिळालेले शेअर्स किंवा ESOPs च्या बाबतीत सिस्टीममध्ये 'NIL' कॉस्ट बेसिस दिसू शकतो. अशा वेळी अपडेट न केल्यास तुम्हाला जास्त टॅक्स भरावा लागू शकतो.
- मर्यादित व्याप्ती: फिजिकल शेअर सर्टिफिकेट्स, सॉवरेन गोल्ड बाँड्स आणि अनलिस्टेड शेअर्स अजूनही या सिस्टीमच्या बाहेर आहेत.
- कॉर्पोरेट ॲक्शन्स: बोनस शेअर्स किंवा स्टॉक स्प्लिट्सची माहिती सिस्टीममध्ये अचूक आहे का, हे तपासावे लागेल.
थोडक्यात, AIS मध्ये प्री-फिल्ड डेटा असला तरी, तुमचा इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) सबमिट करण्यापूर्वी स्वतःच्या व्यवहारांशी त्याची पडताळणी करणे अत्यंत गरजेचे आहे.