डेरिव्हेटिव्ह्ह्जची उलाढाल ४% घसरली, नवीन क्लोजिंग ऑक्शनचा पहिला महिना

बाजारात नवीन नियमावलीचा पहिला महिना

भारतीय शेअर बाजारात मंगळवार, २५ ऑगस्ट २०२६ रोजी नवीन क्लोजिंग ऑक्शन सेशन (CAS) अंतर्गत महिन्याची पहिली डेरिव्हेटिव्ह्ज एक्सपायरी पार पडली. या एक्सपायरी दरम्यान डेरिव्हेटिव्ह्जची एकूण उलाढाल ₹5.69 ट्रिलियन इतकी नोंदवली गेली. मागील महिन्याच्या २८ जुलै रोजीच्या एक्सपायरीमध्ये ₹5.92 ट्रिलियन उलाढाल झाली होती, त्या तुलनेत ही उलाढाल अंदाजे 4% ने कमी आहे.

CAS प्रणाली ३ ऑगस्ट २०२६ रोजी लागू झाली. या प्रणालीने क्लोजिंग प्राईस ठरवण्यासाठी पूर्वीच्या वॉल्यूम-व्हेरिड ऍव्हरेज (volume-weighted averages) पद्धतीची जागा घेतली आहे. या बदलाचा मुख्य उद्देश पारदर्शकता वाढवणे, भारतीय बाजाराला जागतिक मानकांशी जुळवणे आणि प्राईस डिस्कव्हरीसाठी (price discovery) एक विशिष्ट विंडो तयार करून किमतींमध्ये फेरफार करण्याच्या प्रवृत्तीला आळा घालणे हा आहे.

ट्रेडिंग ऍक्टिव्हिटीत बदल

CAS लागू झाल्यापासून बाजारातील सहभागींनी ट्रेडिंग पॅटर्नमध्ये लक्षणीय बदल अनुभवला आहे. ऑक्शन मेकॅनिझम आता एका विशिष्ट 20-मिनिटांच्या विंडोमध्ये क्लोजिंग प्राईस ठरवते, त्यामुळे दिवसाच्या सुरुवातीच्या सत्रातच जास्त ट्रेडिंग ऍक्टिव्हिटी होताना दिसत आहे. दुपारी 3:00 ते 3:15 या वेळेत सर्वाधिक ट्रेडिंग होत आहे, तर दुपारनंतर 3:15 वाजेनंतर रिटेल गुंतवणूकदार, आर्बिट्रेजर्स आणि प्रोप्रायटरी डेस्कचा सहभाग कमी झाला आहे. इंडेक्स ट्रॅक करणाऱ्या पॅसिव्ह फंड्स (passive funds) आणि हाय-फ्रिक्वेन्सी ट्रेडर्स (high-frequency traders) हे सध्या ऑक्शन विंडोमधील मुख्य सहभागी आहेत.

या बदलामुळे मार्केट लिक्विडिटी (liquidity) आणि प्राईस डिस्कव्हरीवर परिणाम होत आहे. ही प्रणाली क्लोजिंग प्राईसला स्थिर करण्याचा प्रयत्न करत असली तरी, या बदलामुळे मार्केट पार्टिसिपंट्सना नवीन परिस्थितीशी जुळवून घ्यावे लागत आहे. सुरुवातीच्या दिवसांमध्ये, क्लोजिंग प्राईसेसमध्ये काही प्रमाणात अस्थिरता दिसून आली होती, ज्यामुळे नियामक SEBI ला काही ट्रेड्सची तपासणी करावी लागली होती. गुंतवणूकदारांसाठी याचा अर्थ असा आहे की दिवसाची अंतिम किंमत पूर्वीपेक्षा वेगळी असू शकते, विशेषतः जर ऑक्शन विंडोमधील लिक्विडिटी काही ठराविक सहभागींपुरती मर्यादित राहिली.

सध्या, CAS फ्रेमवर्क फ्युचर्स आणि ऑप्शन्स (F&O) सेगमेंटमधील 208 स्टॉक्सना लागू आहे. हे स्टॉक्स इंडेक्स फंड्स आणि ETFs द्वारे व्यवस्थापित केलेल्या मालमत्तेचा मोठा भाग आहेत. जसजसे मार्केट या बदलाशी जुळवून घेईल, तसतसे गुंतवणूकदारांसाठी हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल की ऑक्शन विंडोमधील लिक्विडिटी स्थिर होते की नाही, किंवा काही सहभागी गटांच्या माघारीमुळे किमतीतील तफावत वाढते. मार्केट पार्टिसिपंट्स येत्या काही महिन्यांत इंडेक्स व्हॅल्युएशन्स (index valuations) आणि म्युच्युअल फंड्सच्या नेट ऍसेट व्हॅल्यूज (NAVs) या नवीन किंमत शोध पद्धतीशी कशा जुळवून घेतात यावरही लक्ष ठेवून आहेत.