Whalesbook
अर्थसंकल्पातील बदलांनी बाजारात विक्रीचा भडीमार
रविवार, १ फेब्रुवारी २०२६ रोजी केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी अर्थसंकल्प २०२६ सादर केल्यानंतर बाजारात त्वरित नकारात्मक प्रतिक्रिया उमटली. बेंचमार्क सेन्सेक्स (Sensex) १,२०० अंकांनी कोसळला, तर निफ्टीनेही (Nifty) अनेक वर्षांतील नीचांकी पातळी गाठली. डेरिव्हेटिव्ह्जमधील (Derivatives) ट्रेडिंगवर नियंत्रण ठेवणे आणि कंपन्यांच्या नफा वितरणाचे (Corporate Payout) स्वरूप बदलणे, या उद्देशाने केलेल्या कर धोरणांतील बदलांमुळे गुंतवणूकदारांमध्ये चिंता वाढली. यामुळे सक्रिय ट्रेडर्ससाठी (Active Traders) ट्रेडिंगचा खर्च वाढला आणि शेअर बायबॅकसाठी नवीन कर प्रणाली लागू झाली, ज्यामुळे भांडवली बाजारपेठेशी (Capital Market) संबंधित कंपन्यांच्या शेअर्सवर विक्रीचा दबाव वाढला.
STT वाढल्याने F&O ट्रेडिंग महागले
सर्वात मोठा धक्का म्हणजे फ्युचर्स आणि ऑप्शन्सवरील (F&O) सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT) वाढवण्याचा प्रस्ताव. फ्युचर्स करारांवरील STT ०.०२% वरून ०.०५% पर्यंत वाढवण्यात आला आहे, तर ऑप्शन्सवरील कर सध्याच्या दरांवरून ०.१५% पर्यंत वाढणार आहे. भारताचे F&O मार्केट हे जगातील सर्वात मोठे मार्केट असून, यात मोठ्या संख्येने रिटेल गुंतवणूकदार (Retail Investors) सक्रिय आहेत. या STT वाढीमुळे ट्रेडिंग खर्च वाढेल, ज्यामुळे अनावश्यक सट्टेबाजी कमी होण्याची शक्यता आहे. तथापि, यामुळे एकूण ट्रेडिंग व्हॉल्यूम (Trading Volume) आणि लिक्विडिटीवर (Liquidity)ही परिणाम होऊ शकतो, असे विश्लेषकांचे मत आहे. सरकारचा उद्देश रेव्हेन्यू वाढवण्याऐवजी व्हॉल्यूम नियंत्रित करणे असावा, असा अंदाज आहे.
बायबॅकवरील कर बदलले, आता कॅपिटल गेन टॅक्स लागू
अर्थसंकल्पातील आणखी एका महत्त्वाच्या घोषणेनुसार, आर्थिक वर्ष २०२७ (FY27) पासून सर्व भागधारकांसाठी शेअर बायबॅक (Share Buyback) मधून मिळणारे उत्पन्न हे कॅपिटल गेन टॅक्स (Capital Gains Tax) म्हणून आकारले जाईल. यापूर्वी, बायबॅकवर लाभांश (Dividend) म्हणून वेगळ्या पद्धतीने कर आकारणी होत असे. या बदलामुळे प्रमोटर्सकडून (Promoters) बायबॅकचा गैरवापर रोखता येईल, परंतु प्रमोटर्सना २२% ते ३०% पर्यंत अधिक कर भरावा लागेल. या करारातील बदलाचा कंपन्यांच्या ट्रेझरी स्ट्रॅटेजीवर (Treasury Strategy) आणि बायबॅकमध्ये सहभागी होणाऱ्या गुंतवणूकदारांच्या निव्वळ परताव्यावर (Net Returns) परिणाम होईल.
भांडवली बाजारपेठेतील कंपन्यांवर थेट परिणाम
या अर्थसंकल्पीय बदलांचा थेट फटका भांडवली बाजारपेठेशी संबंधित कंपन्यांना बसला. मल्टी कमोडिटी एक्सचेंज ऑफ इंडिया (MCX) चे शेअर्स १७% पेक्षा जास्त कोसळले. प्रमुख रिटेल ब्रोकर असलेल्या एंजल वन (Angel One) च्या शेअरमध्ये १२.२२% ची घसरण झाली. नुवामा वेल्थ मॅनेजमेंट (Nuvama Wealth Management) मध्ये ९% पेक्षा जास्त घट झाली, तर इंडियन एनर्जी एक्सचेंज (IEX) ३.३% ने घसरला. बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज (BSE) च्या शेअरमध्येही ११% पेक्षा जास्त घट होऊन तो ₹२,४८५.५० पर्यंत खाली आला. या कंपन्यांच्या महसुलावर आणि नफ्यावर थेट परिणाम होण्याची शक्यता गुंतवणूकदारांनी वर्तवली आहे.
सेक्टरचे व्हॅल्युएशन आणि पुढील दृष्टीकोन
या भांडवली बाजारपेठेतील कंपन्यांच्या व्हॅल्युएशन (Valuation) मेट्रिक्समध्ये (Metrics) बदल अपेक्षित आहेत. BSE लिमिटेडचा P/E रेशो (Ratio) सुमारे ६३.०८x, MCX चा ६८.६९x, Angel One चा २९.९९x आणि IEX चा सुमारे २३.५३x आहे. या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये होणारी घसरण दर्शवते की वाढलेला STT आणि ट्रेडिंग व्हॉल्यूममधील संभाव्य बदलांचा कंपन्यांच्या उत्पन्नावर परिणाम होईल, ज्यामुळे मार्केट या स्टॉकचे पुनर्मूल्यांकन (Repricing) करत आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, अर्थसंकल्पाच्या दिवशी करारांमध्ये अचानक बदल झाल्यास बाजारात तीव्र, पण काही वेळा अल्पकालीन प्रतिक्रिया उमटते. विश्लेषकांच्या मते, तात्काळ निराशा असली तरी, सक्रिय ट्रेडर्स जुळवून घेतील आणि दीर्घकालीन परिणाम ट्रेडिंग व्हॉल्यूम आणि मार्केट लिक्विडिटी किती प्रमाणात कमी होते यावर अवलंबून असेल.